Giữa những ngôi nhà sàn hiện đại mọc lên ở thôn Trà Sơn, căn nhà vách gỗ đơn sơ của vợ chồng ông #Hồ Văn Minh (72 tuổi) và bà #Hồ Thị Hà (67 tuổi) vẫn lưu giữ những 'báu vật' vô giá của người Ca Dong. Đó là những bộ trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu, những chiếc chiêng đồng cổ kính, những chiếc gùi đan tinh xảo và những chiếc nia tre óng ả. Tất cả đều được đặt ở vị trí trang trọng nhất trong nhà, như một cách để tôn vinh hồn cốt của dân tộc.
Từ thuở ấu thơ, bà Hà đã bị cuốn hút bởi những điệu #múa cồng chiêng và những bộ váy áo lộng lẫy của các cô gái trong làng mỗi dịp lễ hội. Bà tìm đến các mẹ, các bà để học #dệt vải truyền thống, kết cườm, làm trang sức, rồi tập từng bước chân theo nhịp chiêng vang vọng. Lớn lên, bà tự tay làm những bộ trang phục đẹp nhất và trở thành một trong những người am hiểu nhất về #văn hóa Ca Dong ở vùng cao Phước Trà.
Đối với đồng bào Ca Dong, cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ mà còn là tiếng nói tâm linh, là cầu nối giữa con người với thần linh. Ông Minh chia sẻ: 'Tiếng cồng chiêng không chỉ là lời cảm tạ trời đất, cầu mong mùa màng bội thu mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, nhắc nhở con cháu nhớ về cội nguồn'. Trong các lễ hội như #lễ mừng lúa mới hay lễ trầu hoa, cồng chiêng, điệu múa và trang phục truyền thống là ba yếu tố không thể tách rời.
Bộ trang phục bà Hà đang mặc cũng do chính tay bà làm. Hàng trăm hạt cườm được kết đính tỉ mỉ thành khuyên tai, vòng cổ, vòng chân, thắt lưng với nhiều hoa văn mang ý nghĩa văn hóa riêng. Mỗi đường thêu, mỗi cách kết cườm đều chứa đựng những câu chuyện, những triết lý sống của người Ca Dong. Bà Hà tâm niệm: 'Mình có thể sáng tạo thêm nhưng không được đánh mất bản sắc của người Ca Dong'. Ngoài chế tác trang phục, bà còn thông thạo nghề đan lát các vật dụng như gùi, mủng, sàng gạo.
Tuy nhiên, điều khiến bà trăn trở là ngày càng ít người trẻ biết làm những nghề truyền thống này. Vào những năm 1990, số người biết làm trang phục và múa cồng chiêng ở địa phương chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Lo ngại các giá trị văn hóa bị mai một, năm 1999, vợ chồng ông Minh, bà Hà đã đứng ra thành lập #đội cồng chiêng Trà Va. Sau mỗi ngày lên rẫy, họ lại tập hợp bà con, hướng dẫn cách đánh chiêng, dạy múa và truyền nghề làm trang phục.
Đến nay, dù tuổi đã cao, đôi chân không còn đủ khỏe để uyển chuyển theo điệu múa, hai vợ chồng vẫn ngày ngày hướng dẫn con cháu trong làng những động tác cơ bản, truyền lại kiến thức và tình yêu với văn hóa dân tộc. Bà Hà nói: 'Văn hóa truyền thống không thể cảm thụ trong vài ngày mà là cả một quá trình dài. Làm được một bộ trang phục đẹp cũng cần sự kiên trì, tỉ mỉ và hiểu biết về văn hóa dân tộc'. Không chỉ là những người giữ lửa văn hóa, ông Minh và bà Hà còn là những người có uy tín trong cộng đồng, luôn đi đầu vận động người dân xóa bỏ hủ tục, đưa con em đến trường, phát triển kinh tế, xây dựng đời sống mới. Câu chuyện của họ là minh chứng cho tình yêu và trách nhiệm với di sản văn hóa dân tộc, là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ noi theo.
