Vụ án liên quan đến Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) tại Lào Cai vừa được cơ quan điều tra làm rõ. Theo đó, ông Nguyễn Văn Vịnh, cựu Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai, bị một doanh nghiệp nhờ tác động để xin hạn ngạch xuất khẩu quặng sắt. Tuy nhiên, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an) kết luận ông Vịnh không thỏa thuận nhận tiền, không chỉ đạo cấp dưới sai phạm và không biết việc cấp dưới làm trái, nên không có căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự.
Trong vụ án này, 31 người bị đề nghị truy tố, trong đó nổi bật là ông Lê Ngọc Hưng (cựu Phó chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai) và Đỗ Trường Giang (cựu Giám đốc Sở Công Thương) bị đề nghị truy tố tội Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Nguyễn Ngọc Khiêm, cựu Phó giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ du lịch Cáp treo Fansipan Sa Pa, là người duy nhất bị cáo buộc tội Lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ quyền hạn để trục lợi. Ông Bùi Thanh Bình, cựu Tổng giám đốc VTM, đối diện với 3 tội: Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí, Nhận hối lộ và Thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của nhà nước.
Chi tiết vụ việc: Theo kết luận điều tra, VTM được thành lập để thực hiện dự án mỏ sắt Quý Xa và Nhà máy Gang thép Lào Cai. Giai đoạn 2015-2020, sau khi mua quặng của VTM, 11 doanh nghiệp được UBND tỉnh Lào Cai đề nghị Bộ Công Thương cho phép xuất khẩu, với tổng hạn ngạch khoảng 3 triệu tấn trên tổng số 5,7 triệu tấn quặng đã mua. Để xin hạn ngạch xuất khẩu cho Công ty An Bình, Nguyễn Ngọc Khiêm ba lần nhận của giám đốc doanh nghiệp 4,25 tỷ đồng và 100.000 USD. Sau đó, Khiêm sử dụng mối quan hệ với ông Nguyễn Văn Vịnh, khi đó là Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai, để tác động đến ông Lê Ngọc Hưng và Đỗ Trường Giang. Sau khi nhận tiền, Khiêm đưa ông Hưng 100 triệu đồng, ông Giang 50 triệu đồng, còn lại hưởng lợi 4,1 tỷ đồng và 100.000 USD (khoảng 6,1 tỷ đồng). Sau đó, UBND tỉnh Lào Cai có văn bản đề nghị Bộ Công Thương cấp hạn ngạch xuất khẩu quặng cho Công ty An Bình.
C03 xác định ông Vịnh không thỏa thuận nhận tiền từ Khiêm, không chỉ đạo ông Hưng và ông Giang thực hiện sai phạm, đồng thời không biết việc cấp dưới làm trái, nên không có căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự. Ông Hưng và ông Giang bị cáo buộc làm theo đề nghị của doanh nghiệp, chỉ đạo cấp dưới tham mưu để UBND tỉnh có văn bản đề xuất Bộ Công Thương chấp thuận cho xuất khẩu quặng dù chưa kiểm tra thực tế nhu cầu và điều kiện của doanh nghiệp. Theo C03, việc này ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác quản lý khoáng sản và việc thực hiện chính sách của Chính phủ đối với khoáng sản thô. Sau khi doanh nghiệp được tạo điều kiện, ông Hưng bị cáo buộc nhận 355 triệu đồng, còn ông Giang nhận 500 triệu đồng.
Về hành vi của ông Bùi Thanh Bình: Bộ Công Thương cho phép các doanh nghiệp mua quặng của VTM theo số lượng nhất định và yêu cầu việc mua bán thực hiện theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, ông Bình bị cáo buộc chỉ đạo cấp dưới xây dựng giá bán thấp hơn thị trường để doanh nghiệp mua quặng phải chi tiền ngoài. Từ năm 2015 đến 2020, ông Bình ký 30 hợp đồng bán quặng cho 18 doanh nghiệp; trong đó thực hiện 25 hợp đồng với 16 doanh nghiệp, bán gần 5,8 triệu tấn quặng, trị giá gần 2.951 tỷ đồng. Giá bán thấp hơn thị trường 50.000-70.000 đồng mỗi tấn, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 434,7 tỷ đồng. Đổi lại, ông Bình bị cáo buộc nhận 53,3 tỷ đồng từ 8 doanh nghiệp, trong đó 43,8 tỷ đồng được xác định là tiền hối lộ. Sau khi mua quặng giá thấp, nhiều doanh nghiệp tiếp tục xin xuất khẩu do giá bán sang Trung Quốc cao hơn tiêu thụ trong nước từ 90.000-150.000 đồng mỗi tấn. Giai đoạn 2015-2020, có 11/18 doanh nghiệp được mua quặng sau đó được xuất khẩu. C03 kết luận, cùng các sai phạm khác, ông Bình bị cáo buộc nhận hối lộ 62,2 tỷ đồng, gây thất thoát tài sản Nhà nước 434,7 tỷ đồng và thiếu trách nhiệm gây thiệt hại 46,2 tỷ đồng.
Vụ án này là một điển hình về việc lợi dụng chức vụ, ảnh hưởng để trục lợi trong lĩnh vực khai thác và xuất khẩu khoáng sản. Đây cũng là lời cảnh báo về sự cần thiết của việc tăng cường kiểm tra, giám sát trong quản lý tài nguyên quốc gia. Các hashtag liên quan: #tham-nhung, #xuat-khau, #quang-sat, #Lao-Cai, #dieu-tra.
