Buổi sớm ở #công viên Lê Thị Riêng còn hơi đất mới lật, giữa tiếng máy xúc, ông Trần Văn Bản đã có mặt, lặng lẽ chăm chú quan sát từng lớp đất. Suốt những ngày Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ diễn ra tại đây, ông Bản gần như không vắng mặt. Dù không thuộc lực lượng được giao nhiệm vụ, người bác sĩ quân y 82 tuổi vẫn tình nguyện có mặt từ sáng đến chiều, vừa hỗ trợ chuyên môn, vừa chia sẻ kinh nghiệm tích lũy sau hơn 40 năm đi tìm đồng đội.
Mỗi khi đội quy tập phát hiện thêm hài cốt, ông đều nhắc mọi người thao tác thật chậm. Theo ông, sau gần 60 năm, nhiều bộ hài cốt chỉ còn lại vài phần xương hoặc một chiếc răng. Với người ngoài, đó có thể chỉ là những mẫu vật rất nhỏ, nhưng với ông, đó là hy vọng để một người lính vô danh có thể tìm lại tên tuổi. 'Đau nhất là cầm bút mà không biết viết tên đồng đội mình là ai', ông nói, mắt vẫn dõi theo đôi tay của các chiến sĩ trẻ đang cẩn trọng bóc tách từng lớp đất.
Ông Bản nghẹn ngào nhớ về gần sáu thập kỷ trước. Năm 1967, chàng trai Trần Văn Bản lên đường nhập ngũ. Một năm sau, ông có mặt ở chiến trường Tam Giác Sắt - vùng đất gồm Củ Chi, Bến Cát và Trảng Bàng, nơi diễn ra những trận đánh khốc liệt bậc nhất miền Nam. Nhiệm vụ của những người lính như ông Bản khi ấy gói gọn trong một mệnh lệnh: bám trụ đến cùng, giữ trận địa bằng mọi giá, 'một tấc không đi, một ly không rời'. Đơn vị của ông khi mới thành lập có hơn 600 cán bộ, chiến sĩ. Trải qua ba đợt bổ sung quân, quân số có thời điểm lên tới gần 1.000 người. Thế nhưng, đến ngày đất nước thống nhất, chỉ hơn 100 người sống sót để trở về.
Sau khi bị thương nặng năm 1970, ông được đưa về điều trị tại Quân y C10. Với chút kiến thức sơ cứu được học từ thời còn ở miền Bắc, ông tình nguyện ở lại phụ băng bó, tiêm thuốc, chăm sóc những thương binh nặng hơn mình. Chính quyết định ấy đã mở ra bước ngoặt trong cuộc đời ông. Ông được cử sang Campuchia học quân y sĩ trong hai năm, rồi trở lại chiến trường, tiếp tục làm nhiệm vụ của một người lính quân y. Những ngày ấy, ông vừa cầm dao mổ cứu người, vừa cầm súng chiến đấu. 'Thầy thuốc cũng là chiến sĩ bởi bệnh xá dã chiến luôn nằm giữa mưa bom, bão đạn, không có sự bình yên của phòng mổ như thời bình', ông Bản nhớ lại.
Hòa bình lập lại, ông học y khoa, trở thành bác sĩ, luôn mang theo điều canh cánh trong lòng là những đồng đội vẫn còn nằm lại giữa chiến trường. Trước mỗi trận đánh, những người lính trẻ thường động viên nhau bằng một câu nói tưởng chừng rất đỗi bình thường: 'Sau hòa bình, thằng nào còn sống thì đưa tao về với mẹ'. Nghĩ tới đó, ông Bản rưng rưng, chẳng ai nghĩ lời hẹn giữa lằn ranh sinh tử ấy lại trở thành món nợ theo những người còn sống suốt cả cuộc đời.
Hành trình của ông Bản không chỉ là tìm kiếm hài cốt, mà còn là tìm lại danh tính cho đồng đội. #tìm kiếm hài cốt liệt sĩ là công việc đầy gian nan, đòi hỏi sự kiên nhẫn và lòng nhân ái. Ông thường nói với các đồng nghiệp trẻ: 'Mỗi bộ hài cốt tìm được là một người lính được trở về, dù chỉ còn một chiếc răng'. #quân y là nghề mà ông đã gắn bó cả cuộc đời, nhưng với ông, cao quý hơn cả là được góp phần trả lại tên tuổi cho đồng đội. #liệt sĩ là những người đã hy sinh xương máu cho độc lập, tự do của dân tộc. #chiến tranh Việt Nam đã lùi xa, nhưng những vết thương vẫn còn đó. #lòng biết ơn là điều mà mỗi chúng ta cần dành cho những người đã ngã xuống.
Câu chuyện của bác sĩ Trần Văn Bản là một minh chứng cho tình đồng đội, cho lòng trung thành và trách nhiệm với quá khứ. Ông không chỉ là một bác sĩ, mà còn là một người lính, một người anh, người cha đối với những đồng đội đã khuất. Hành trình của ông vẫn tiếp diễn, mỗi ngày, mỗi giờ, với hy vọng một ngày nào đó, tất cả đồng đội sẽ được trở về, dù chỉ là một cái tên trên bia mộ.
