Phát biểu tại buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tinh thần chung là phải chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ chỉ đạo theo mùa vụ sang chuẩn bị thường xuyên.
Công tác phòng, chống thiên tai cũng phải chuyển từ việc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang cách làm dựa trên dữ liệu, khoa học, công nghệ, pháp luật, kỷ luật quy hoạch và trách nhiệm người đứng đầu.
Thiên tai đang diễn biến ngày càng cực đoan, bất thường, gây thiệt hại ngày càng lớn cả về người, tài sản và nền tảng phát triển, vì vậy tuyệt đối không được chủ quan với bất kỳ kịch bản nào. Ít bão hơn không có nghĩa là ít nguy hiểm hơn; hạn nặng hơn không có nghĩa là hết nguy cơ lũ lớn; phải chuẩn bị cho tình huống xấu hơn, nhanh hơn, rộng hơn, phức tạp hơn, để không bị động, bất ngờ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Chống thiên tai không phải là nhiệm vụ bên lề của phát triển mà là một điều kiện bảo đảm phát triển nhanh, ổn định và bền vững. Ảnh: TTXVN
Về quan điểm chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, bảo vệ tính mạng nhân dân là yêu cầu cao nhất, là mệnh lệnh cao nhất. Mọi phương án, mọi quyết định chỉ huy, mọi nguồn lực huy động phải hướng trước hết vào việc bảo vệ người dân.
Phòng ngừa phải đi trước một bước, phải bắt đầu từ quy hoạch, đầu tư, tiêu chuẩn xây dựng, bảo vệ rừng, hành lang thoát lũ, an toàn hồ đập, bố trí dân cư, quản lý sông suối, kiểm soát khai thác cát, khai thác nước ngầm, thoát nước đô thị, cảnh báo sớm, dữ liệu số và kỹ năng cộng đồng. Phòng, chống thiên tai phải gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng và phát triển bền vững.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị lấy cơ sở làm nền tảng, nhưng phải tổ chức lại năng lực cơ sở cho phù hợp thực tế mới. Kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm người đứng đầu phải được đặt lên hàng đầu; nơi nào buông lỏng quản lý, nơi đó phải chịu trách nhiệm.
Không nói chung chung “huy động nhân dân”
Nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến hết năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị, rà soát, cập nhật toàn bộ kịch bản thiên tai năm 2026. Kịch bản phải sát từng vùng, từng địa bàn, từng lưu vực, từng nhóm công trình, từng nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Không dùng phương án cũ cho tình hình mới; không sao chép phương án giữa các địa phương; không để văn bản rất đầy đủ nhưng khi xảy ra tình huống lại không vận hành được.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước quán triệt bảo vệ an toàn tính mạng nhân dân trong mọi tình huống. Cấp xã phải nắm chắc từng hộ dân trong khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập sâu, hạ du hồ chứa, ven sông, ven biển, khu nhà yếu, nhà tạm.
Danh sách phải có thật, cập nhật thật, giao người phụ trách thật. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, không để khi thiên tai xảy ra mới hỏi dân ở đâu, ai cần cứu trước, vật tư ở đâu, lực lượng nào đến.
Trong kiểm tra an toàn công trình xung yếu và hạ tầng thiết yếu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu công trình nào xung yếu phải có phương án xử lý ngay; chưa xử lý được thì phải có cảnh báo, trực gác, cấm hoặc hạn chế đi lại, bố trí lực lượng, vật tư, phương án sơ tán vùng hạ du. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, không để điểm nguy hiểm đã biết trước nhưng không xử lý, đến khi xảy ra sự cố lại nói do khách quan.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, chủ động ứng phó hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027. Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ, ĐBSCL phải tính trước cơ cấu mùa vụ, tích trữ nước, điều tiết hồ chứa, cấp nước sinh hoạt, phòng cháy rừng, bảo vệ cây trồng, vật nuôi, thủy sản, cây ăn trái, hỗ trợ sinh kế; bảo đảm nước sinh hoạt cho dân trong mọi tình huống; không để người dân thiếu nước kéo dài.
Các địa phương phải đưa phòng, chống thiên tai vào kịch bản điều hành tăng trưởng năm 2026.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, tổ chức lại phương châm “bốn tại chỗ” cho phù hợp thực tiễn; phải rà soát lại lực lượng tại chỗ ở từng xã, từng thôn, bản; không nói chung chung “huy động nhân dân” khi thực tế nhiều nơi thiếu thanh niên, thiếu người khỏe mạnh, thiếu người biết vận hành máy móc, phương tiện.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tổ chức lực lượng cộng đồng tham gia phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả, bảo đảm hỗ trợ công khai, minh bạch, đúng đối tượng. Ảnh: TTXVN
Ngoài ra, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, phải lập danh sách người có khả năng tham gia cứu hộ, sơ tán, vận hành phương tiện; huy động dân quân, công an xã, y tế cơ sở, giáo viên, đoàn thể, hợp tác xã, doanh nghiệp, chủ phương tiện, tổ đội xây dựng, lái máy xúc, lái xe tải, lái tàu thuyền; càng không thể đặt gánh nặng cứu hộ lên vai người già, phụ nữ, trẻ nhỏ rồi gọi đó là “tại chỗ”.
Khi tình huống vượt khả năng cơ sở, phải có lực lượng cơ động cấp tỉnh, quân đội, công an chi viện. Không để một xã, một thôn, một bản đơn độc trước lũ quét, sạt lở, bão lớn, ngập sâu.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và truyền tin đến người dân; siết chặt kỷ luật quy hoạch, xây dựng, tài nguyên và môi trường. Nơi nào buông lỏng quản lý, để vi phạm kéo dài, đến khi thiên tai xảy ra gây hậu quả thì phải xem xét trách nhiệm người đứng đầu.
Các tỉnh, thành phố phải chịu trách nhiệm trực tiếp trên địa bàn. Bí thư cấp ủy, Chủ tịch UBND cấp tỉnh phải trực tiếp chỉ đạo, trực tiếp kiểm tra các địa bàn xung yếu. Cấp xã phải nắm chắc dân, chắc địa bàn, chắc rủi ro; không báo cáo chung chung.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, từ nay đến hết năm 2026, yêu cầu đặt ra là không chủ quan, không bị động, không bất ngờ; bảo vệ nhân dân trước hết; bảo vệ sản xuất, hạ tầng, tăng trưởng; củng cố cơ sở; huy động nguồn lực thực chất; đề cao trách nhiệm người đứng đầu.
