Sau gần 8 năm thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW, Trung ương đang chuẩn bị ban hành một nghị quyết mới về biển. Bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, Việt Nam cần một cách tiếp cận mới. Nếu Nghị quyết 36 tập trung phát triển các ngành kinh tế biển, thì nghị quyết mới hướng tới quản trị và phát huy không gian phát triển biển quốc gia như một động lực chiến lược cho tăng trưởng.
Chuyên đề này tập trung lý giải sự chuyển dịch trong tư duy phát triển của Việt Nam: từ kinh tế biển đến quốc gia biển, từ đó làm rõ vai trò của biển trong chiến lược phát triển đất nước đến năm 2045. Không tiếp cận theo từng ngành như cảng biển, điện gió ngoài khơi, thủy sản, logistics hay du lịch biển, những lĩnh vực này chỉ được sử dụng như minh họa cho các luận điểm lớn.
Điểm khác biệt của tuyến bài là tiếp cận biển từ góc nhìn chiến lược và thể chế, coi biển là một không gian phát triển quốc gia chứ không chỉ là một lĩnh vực kinh tế. Qua đó, chuyên đề phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy phát triển: từ khai thác tài nguyên sang kiến tạo động lực phát triển; từ phát triển các ngành kinh tế biển sang quản trị không gian biển; từ mục tiêu "giàu từ biển" đến khát vọng xây dựng một quốc gia biển mạnh trong thế kỷ XXI.
Đổi mới tư duy để Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh
Có biển là một lợi thế địa lý. Trở thành #quốc-gia-biển-mạnh lại là một thành tựu phát triển, được quyết định không chỉ bởi tài nguyên hay chiều dài bờ biển, mà trước hết bởi năng lực tổ chức và quản trị toàn bộ không gian biển.
Nhìn từ góc độ đó, #Nghị-quyết-36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 có ý nghĩa vượt lên trên phạm vi của một chiến lược phát triển kinh tế. Giá trị lớn nhất của Nghị quyết là mở ra một bước chuyển trong tư duy phát triển: từ khai thác các nguồn lợi của biển sang kiến tạo một quốc gia phát triển từ biển.
Sau gần tám năm triển khai, bước chuyển ấy đã tạo ra nhiều thay đổi về nhận thức và chính sách. Tuy nhiên, khoảng cách giữa tầm nhìn chiến lược và năng lực thực thi vẫn còn khá lớn. Điểm nghẽn không nằm ở việc Việt Nam thiếu tiềm năng biển, mà ở chỗ mô hình quản trị chưa theo kịp tư duy phát triển mới.
Vì vậy, giải mã bước chuyển tư duy của Nghị quyết 36 cũng chính là tìm lời giải cho bước phát triển tiếp theo: Xây dựng một nền #quản-trị-biển hiện đại để biến lợi thế tự nhiên thành sức mạnh phát triển.
Nghị quyết 36 và bước chuyển từ "kinh tế biển" đến "quốc gia biển"
Trước khi có Nghị quyết 36, biển thường được nhìn chủ yếu dưới góc độ tài nguyên và các ngành kinh tế như dầu khí, thủy sản, vận tải, cảng biển hay du lịch. Đây là cách tiếp cận cần thiết nhưng vẫn mang đậm tư duy khai thác và tư duy ngành.
Nghị quyết 36 đã mở rộng cách nhìn đó. Biển không còn chỉ là nơi tạo ra giá trị kinh tế mà trở thành không gian sinh tồn, không gian phát triển, không gian hội nhập và không gian bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước. Phát triển biển vì thế không còn là nhiệm vụ riêng của các ngành kinh tế biển, mà là một chiến lược phát triển quốc gia.
Đó chính là sự khác biệt giữa "kinh tế biển" và "quốc gia biển". Để hiện thực hóa tầm nhìn này, #thể-chế đóng vai trò then chốt. Một hệ thống thể chế đồng bộ, hiệu quả sẽ là chìa khóa giúp Việt Nam vượt qua các rào cản, khai thác tối đa lợi thế biển và vươn lên trở thành quốc gia biển mạnh.
Theo #Nguyễn-Sĩ-Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, việc đổi mới tư duy và hoàn thiện thể chế là yêu cầu cấp thiết để biến khát vọng thành hiện thực, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển bền vững từ biển vào năm 2045.
