Sáng 1/7, tại hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền ba cấp, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã có những phát biểu quan trọng về việc tiếp tục sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã. Theo bà, hiện cả nước còn 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn theo quy định, và Chính phủ sẽ nghiên cứu phương án xử lý phù hợp.
Trong bối cảnh #sáp-nhập-xã-phường đang là chủ đề nóng, Phó thủ tướng nhấn mạnh việc rà soát tổng thể không gian phát triển sau sắp xếp, đảm bảo phù hợp với đặc thù văn hóa, lịch sử, dân tộc, tôn giáo và điều kiện địa lý. Đặc biệt, Chính phủ sẽ nghiên cứu hình thành mô hình đơn vị hành chính cấp xã đặc biệt hoặc đặc khu kinh tế cấp xã, đóng vai trò hạt nhân tăng trưởng của tỉnh và liên kết vùng. Đối với những địa bàn còn chia cắt về không gian đô thị, khu công nghiệp và khu kinh tế, các phương án xử lý sẽ được tiếp tục nghiên cứu.
Song song với việc hoàn thiện mô hình đơn vị hành chính, Chính phủ sẽ phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương và các địa phương xây dựng khung tiêu chí đối với các phòng chuyên môn cấp xã theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Các cơ quan hành chính thuộc UBND cấp tỉnh và cấp xã tiếp tục được sắp xếp; đơn vị sự nghiệp công lập được tinh gọn theo hướng tăng tự chủ, đẩy mạnh xã hội hóa ở những lĩnh vực phù hợp.
“Suy cho cùng, hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương hai cấp phụ thuộc trước hết vào chất lượng chính quyền cấp xã, đội ngũ cán bộ và năng lực quản trị số dựa trên dữ liệu” – Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà.
Phó thủ tướng cũng đề nghị các địa phương đặc biệt quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã, nhất là lựa chọn bí thư, chủ tịch UBND cấp xã có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín. Bà nhấn mạnh rằng trên cơ sở kết luận của Bộ Chính trị, Chính phủ sẽ ban hành hướng dẫn cụ thể và hoàn thành các nhiệm vụ trong năm 2026.
Nhìn lại quá trình sắp xếp, từ ngày 1/7/2025, cả nước đã giảm từ 63 tỉnh, thành phố xuống còn 34; kết thúc hoạt động của 696 đơn vị cấp huyện; giảm số xã, phường từ 10.035 xuống còn 3.321 xã, phường và đặc khu. Theo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (tháng 12/2025), các tiêu chuẩn về dân số và diện tích được quy định cụ thể: xã miền núi tối thiểu 5.000 dân, xã hải đảo 2.500, các xã khác 16.000; diện tích tương ứng 100 km², 15 km² và 30 km². Phường phải có dân số từ 21.000 và diện tích tối thiểu 5,5 km².
Bên cạnh việc sắp xếp đơn vị hành chính, Chính phủ sẽ tiếp tục đẩy mạnh #cải-cách-thủ-tục-hành-chính, coi thể chế là động lực, nguồn lực và lợi thế cạnh tranh quốc gia. Phó thủ tướng thẳng thắn chỉ ra rằng hạn chế lớn nhất hiện nay không phải thiếu thể chế, chính sách mà là nhận thức và hiệu quả tổ chức thực hiện, đặc biệt tinh thần trách nhiệm của người đứng đầu và năng lực chính quyền cấp xã chưa đáp ứng yêu cầu.
Thời gian tới, Chính phủ sẽ tiếp tục tạo không gian phát triển bằng thể chế và chính sách; hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho địa phương, gắn với đẩy mạnh #chuyển-đổi-số, xây dựng Chính phủ số và chính quyền số. Hiện cấp tỉnh thực hiện 1.382 nhiệm vụ được phân cấp từ trung ương, cấp xã thực hiện 938 nhiệm vụ – khối lượng công việc “rất lớn” đối với chính quyền cơ sở. Việc phân định thẩm quyền sẽ được hoàn thiện theo hướng Chính phủ tập trung quản lý vĩ mô, xây dựng thể chế, hoạch định chiến lược, điều phối nguồn lực và kiểm soát rủi ro quốc gia; địa phương chủ động tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Phó thủ tướng khẳng định: “Chính phủ không làm thay địa phương, Nhà nước không làm thay thị trường, không làm thay xã hội mà tạo khuôn khổ pháp lý, mở rộng không gian điều phối và huy động nguồn lực xã hội cho phát triển.”
Đánh giá kết quả sau một năm vận hành mô hình mới, Phó thủ tướng cho rằng việc sắp xếp tổ chức bộ máy đã mở ra không gian phát triển mới, hình thành tư duy kiến tạo trong kỷ nguyên mới. Nhiều địa phương như Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng, Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Ninh Bình và Tây Ninh đạt nhiều kết quả nổi bật. Bà nhấn mạnh: “Đây là nền tảng quan trọng góp phần củng cố niềm tin xã hội, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển đất nước của cả hệ thống chính trị và toàn dân.”
Trong bối cảnh #chính-quyền-cơ-sở đang được nâng cao chất lượng, việc #sắp-xếp-đơn-vị-hành-chính không chỉ dừng lại ở con số mà còn hướng tới hiệu quả quản lý và phát triển bền vững. Các chuyên gia cho rằng, thành công của mô hình chính quyền ba cấp phụ thuộc lớn vào năng lực thực thi của cấp xã, nơi trực tiếp phục vụ người dân và doanh nghiệp. Do đó, việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là những yếu tố then chốt.
Nhìn về tương lai, #phát-triển-kinh-tế-địa-phương sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua các đặc khu kinh tế cấp xã, tạo động lực tăng trưởng cho cả tỉnh và vùng. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa trung ương và địa phương, cũng như sự đồng thuận của người dân trong quá trình tái cơ cấu hành chính.
