Chỉ học hết lớp 7, chưa từng qua bất kỳ trường lớp đào tạo nào về cơ khí, nhưng ông Nguyễn Văn Chế (SN 1962, Hải Phòng) lại sở hữu hàng loạt sáng chế phục vụ sản xuất nông nghiệp. Từ chiếc lưỡi cày lên luống đa năng đến máy sấy, máy sàng hạt và nhiều thiết bị cơ giới khác, các sản phẩm của ông không chỉ giúp giảm sức lao động, tiết kiệm chi phí mà còn được nông dân trên khắp cả nước tin dùng.
Chiếc lưỡi cày đa năng giúp tiết kiệm 50–60% chi phí làm đất
Ông Nguyễn Văn Chế sinh ra và lớn lên ở thôn Thụy Trà, xã Nam Trung, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương cũ, vùng đất nổi tiếng với nghề trồng hành vụ đông.
Chiếc lưỡi cày đa năng đem lại hiệu quả thiết thực.
Là con thứ hai trong gia đình có sáu anh chị em, ông Chế phải nghỉ học từ khi mới học hết lớp 7 để cùng bố mẹ lao động, nuôi các em ăn học. Cuộc sống quanh năm gắn với ruộng đồng giúp ông thấu hiểu nỗi vất vả của người nông dân. Dù được mùa, nhiều loại nông sản vẫn rơi vào cảnh mất giá, khó tiêu thụ. Trong khi đó, việc sản xuất chủ yếu dựa vào sức người khiến năng suất lao động thấp, chi phí cao.
Đam mê cơ khí đã nhen nhóm trong ông từ rất sớm. Khi điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, tài sản đầu tiên phục vụ cho niềm đam mê ấy chỉ là một chiếc máy hàn. Tranh thủ những lúc nông nhàn, ông tự mày mò chế tạo cuốc, cào và nhiều dụng cụ lao động phục vụ gia đình.
Khi ấy, cây hành vẫn là cây trồng chủ lực của người dân Nam Trung nhưng khâu làm đất luôn là nỗi ám ảnh mỗi mùa vụ. Mỗi vụ đông, người dân phải chạy khắp nơi thuê máy móc, nhân công. Nhiều hộ không thuê được đành chấp nhận xuống giống muộn hoặc thu hẹp diện tích canh tác.
Chính thực tế đó đã thôi thúc ông Nguyễn Văn Chế tìm lời giải bằng cơ khí. Ông ấp ủ ý tưởng chế tạo một chiếc lưỡi cày không chỉ có chức năng cày đất mà còn có thể lên luống ngay trong một lần vận hành.
Cuối năm 2008, ông bắt tay biến ý tưởng thành hiện thực. Từ những bản phác thảo trên giấy, ông tự tính toán từng chi tiết rồi tận dụng vật liệu sẵn có trong xưởng để chế tạo. Hết cắt sắt, hàn xì, lắp ráp lại mang ra đồng thử nghiệm.
Lần thử đầu tiên thất bại. Chiếc lưỡi cày chỉ tạo thành một rãnh sâu chứ không thể lên luống như mong muốn. Không nản chí, ông tiếp tục chỉnh sửa thiết kế rồi thử lại. Hết mẫu này đến mẫu khác bị loại bỏ, những sản phẩm hỏng chất đầy trong xưởng. Có những đêm ông thức trắng để hàn, gò, thay đổi kết cấu rồi sáng hôm sau lại mang ra đồng thử nghiệm.
"Mỗi lần thất bại là một lần mình biết vì sao chưa thành công và càng quyết tâm làm cho bằng được", ông Chế chia sẻ.
Sau gần một năm kiên trì nghiên cứu, năm 2009, chiếc lưỡi cày đa năng của ông vận hành thành công trước sự chứng kiến của hàng trăm nông dân xã Nam Trung. Sản phẩm giúp cày đất và lên luống trong cùng một công đoạn, tạo những luống đất đều, tơi xốp, rút ngắn đáng kể thời gian làm đất, giảm chi phí thuê nhân công và máy móc, đồng thời giúp bà con chủ động hơn trong khung thời vụ.
Lưỡi cày được thiết kế theo hình chữ V, có thể điều chỉnh độ cao, thấp phù hợp với từng loại đất và yêu cầu canh tác. Cấu tạo tuy không quá phức tạp nhưng là kết quả của hàng chục lần cải tiến, thử nghiệm và thất bại. Điều làm nên giá trị của sáng chế không chỉ nằm ở kết cấu kỹ thuật mà còn ở sự thấu hiểu thực tiễn sản xuất và khát vọng giúp người nông dân bớt nhọc nhằn.
Thực tiễn sản xuất đã chứng minh hiệu quả của lưỡi cày lên luống do ông Nguyễn Văn Chế sáng chế. Sản phẩm giúp người dân giảm từ 50–60% chi phí làm đất, tiết kiệm đáng kể nhân công và rút ngắn thời gian chuẩn bị đồng ruộng, qua đó chủ động hơn trong khung thời vụ.
Nhờ những ưu điểm đó, lưỡi cày nhanh chóng được nông dân ở nhiều địa phương có diện tích cây vụ đông lớn lúc đó như Hải Dương, Bắc Ninh, Thái Bình, Hưng Yên, Quảng Ninh, Hòa Bình... đón nhận và sử dụng rộng rãi. Từ một sáng chế xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của đồng ruộng, đến nay sản phẩm đã có mặt tại hầu hết các tỉnh thành cả nước.
Năm 2014, sản phẩm được trao danh hiệu “Sản phẩm vàng nông nghiệp Việt Nam” do Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam bình chọn. Năm 2013, cá nhân ông Nguyễn Văn Chế được Hội Cơ khí nông nghiệp Việt Nam trao Bằng khen ghi nhận đóng góp trong lĩnh vực sáng chế. Năm 2018, lưỡi cày được vinh danh là “Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh”.
Mọi sáng chế đều hướng tới giúp người nông dân đỡ vất vả
Không dừng lại ở thành công ban đầu, năm 2018, ông tiếp tục cải tiến lưỡi cày lên luống theo hướng đa năng hơn. Nếu trước đây sản phẩm chỉ có chức năng tạo luống thì phiên bản mới có thể làm đất tơi nhỏ, đồng thời điều chỉnh độ rộng và chiều cao của luống. Sau khi làm đất, người dân có thể bón phân, gieo hạt ngay, giảm thêm nhiều công đoạn thủ công và rút ngắn thời gian xuống giống.
Nhà khoa học nông dân Nguyễn Văn Chế. Ảnh: TTXVN.
Thành công của chiếc lưỡi cày lên luống trở thành động lực để ông tiếp tục nghiên cứu, chế tạo nhiều loại máy nông nghiệp phục vụ sản xuất và bảo quản sau thu hoạch như máy rửa, máy thái, máy sàng hạt, máy sấy nông sản... Mỗi sản phẩm đều xuất phát từ nhu cầu thực tế của người nông dân.
"Mỗi lần làm một chiếc máy mới là những đêm gần như không ngủ. Tôi phải tìm hướng đi mới để đáp ứng yêu cầu của bà con", ông chia sẻ.
Trong số các sản phẩm, máy sấy nông sản hiện được nhiều địa phương đặt hàng nhất. Thiết bị giúp sấy khô nông sản nhanh, hạn chế tình trạng mọc mầm, hư hỏng khi gặp thời tiết mưa kéo dài. Với công suất sấy khoảng 10 tấn lúa trong 3 giờ, chất lượng hạt đạt tương đương phơi nắng, sáng chế này đã đoạt giải tại Hội thi Sáng tạo khoa học và kỹ thuật tỉnh Hải Dương lần thứ VIII.
Đến nay, các sản phẩm do Xưởng cơ khí chế tạo máy nông nghiệp Duy Chế sản xuất đã có mặt tại 63 tỉnh, thành phố. Ngoài lưỡi cày lên luống, xưởng còn chế tạo nhiều loại máy phục vụ sản xuất nông nghiệp theo đơn đặt hàng từ các địa phương trên cả nước.
Là người gắn bó cả đời với đồng ruộng, ông Chế cho biết mọi sáng chế đều hướng đến mục tiêu giảm sức lao động, tiết kiệm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sản xuất cho nông dân. "Tôi cũng làm ruộng nên hiểu rõ sự vất vả của bà con. Thấy sản phẩm mình làm ra được tin dùng là động lực để tôi tiếp tục đổi mới, cải tiến và hạ giá thành", ông nói.
