Giữa lòng thành phố Tây Ninh, trên đường Phan Chu Trinh, một căn nhà cổ hơn một thế kỷ vẫn âm thầm đứng đó, như một chứng nhân lịch sử. Đó là ngôi nhà của #Đốc phủ sứ #Nguyễn Văn Kiên, một công trình #kiến trúc gỗ quý hiếm, được xây dựng từ năm 1894, tức là đã 132 năm tuổi. Với diện tích gần 480 m², ngôi nhà là sự kết hợp hài hòa giữa phong cách miền Trung và nét cổ điển phương Tây, tạo nên một vẻ đẹp trầm mặc, trang nghiêm.
Chủ nhân của ngôi nhà, ông Nguyễn Văn Kiên (1854-1914), là một vị quan dưới thời Pháp thuộc. Khi vào Nam lập nghiệp, ông đã mang theo cả hồn quê, cho xây dựng một công trình kiến trúc độc đáo, hiếm thấy giữa vùng đất Tây Ninh. Ngôi nhà được thiết kế với 32 cột gỗ, hai hàng cột giữa cao khoảng 8m, đường kính lớn đến mức một người ôm không xuể. Toàn bộ kết cấu từ cột, kèo, vách, sàn cho đến bàn thờ đều được làm từ các loại gỗ quý, thể hiện sự đẳng cấp và tinh hoa của nghề mộc thời xưa.
Một điểm đặc biệt trong kiến trúc của ngôi nhà là nền nhà được nâng cao hơn 1m so với sân vườn, bó vỉa bằng đá xanh. Theo kinh nghiệm dân gian, chủ nhân đã cho đổ một lớp muối hạt dày 10 cm trước khi lót nền bằng gạch tàu hình lục giác. Lớp muối này có tác dụng chống mối mọt, giữ cho ngôi nhà bền vững qua thời gian. Chung quanh nhà được xây tường gạch dày 40 cm, kết dính bằng hồ vôi ô dước, tạo nên sự vững chãi.
Mái nhà lợp ngói vảy cá, phủ rêu phong, mang vẻ đẹp cổ kính. Bước qua những cánh cửa gỗ lớn, du khách sẽ choáng ngợp trước không gian trang nghiêm bên trong. Chính giữa là bàn thờ Đốc phủ sứ Nguyễn Văn Kiên cùng nhiều hiện vật cổ được con cháu gìn giữ cẩn trọng. Những bộ trường kỷ, tủ thờ, bộ ván gỗ, tranh kính và đèn chùm cổ tạo nên không gian đậm chất truyền thống nhưng vẫn thấp thoáng dấu ấn phương Tây, phản ánh sự giao thoa văn hóa thời kỳ đó.
Anh Nguyễn Anh Kiệt, cháu đời thứ năm của Đốc phủ sứ, cho biết dù đã trải qua khoảng bốn lần trùng tu, gia đình vẫn cố gắng giữ tối đa những giá trị nguyên bản. Tuy nhiên, mối mọt và sự xuống cấp của kết cấu gỗ đang là thách thức lớn. Nhiều hạng mục buộc phải tính đến phương án hạ giải để phục dựng nhằm bảo tồn lâu dài. Điều này đặt ra bài toán về việc bảo tồn di sản trong bối cảnh đô thị hóa.
Vào năm 2017, ngôi nhà cổ này đã được UBND tỉnh Tây Ninh xếp hạng là #di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Đây là sự công nhận xứng đáng cho một công trình có giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc to lớn. Giữa những đổi thay không ngừng của đô thị, ngôi nhà cổ vẫn âm thầm tồn tại như một bảo tàng sống. Mỗi đường nét chạm khắc, mỗi viên gạch cũ hay từng hàng cột gỗ đều lưu giữ ký ức của một thời vàng son.
Ngôi nhà không chỉ là tài sản của dòng họ Nguyễn Văn Kiên, mà còn là di sản quý giá của #Tây Ninh và cả nước. Nó là minh chứng cho sự tài hoa của cha ông trong nghệ thuật kiến trúc gỗ, cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ cho thế hệ mai sau. Nếu có dịp đến Tây Ninh, đừng quên ghé thăm ngôi nhà cổ này để cảm nhận hơi thở của quá khứ, để thấy được sự trường tồn của những giá trị văn hóa truyền thống.
Việc bảo tồn những công trình như thế này không chỉ là trách nhiệm của gia đình, mà còn cần sự chung tay của chính quyền và cộng đồng. Hy vọng rằng, với sự quan tâm đúng mức, ngôi nhà cổ Đốc phủ sứ sẽ còn đứng vững qua nhiều thế kỷ nữa, như một #nhà cổ đẹp nhất miền Nam, lưu giữ hồn xưa cho muôn đời sau.
