Nhà báo Vân Quế, người đã dành nhiều năm viết chuyên mục Ẩm thực, từng nghĩ rằng công việc này chỉ đơn giản là kể về những món ngon, địa chỉ nổi tiếng hay trải nghiệm thưởng thức. Nhưng khi thực sự bắt tay vào viết, chị nhận ra ẩm thực không chỉ gói gọn trong chuyện ăn uống. Đó là một phần của lịch sử, bản sắc văn hóa, khí hậu thổ nhưỡng và hơn cả là nếp sống, tâm hồn người Việt.
Hành trình viết “nhật ký” ẩm thực đã đưa chị đi qua nhiều vùng miền, gặp gỡ những con người với những câu chuyện thú vị. Từ những quán ăn vỉa hè Hà Nội, những bà cụ bán hàng ở ngõ chợ Hàng Bè, đến những người làm nước mắm ở Vân Đồn hay Phú Quốc, tất cả đều góp phần tạo nên bức tranh ẩm thực đa sắc màu.
Ký ức vị giác và những món ăn thân thương
Đối với người miền Bắc, đặc biệt là Hà Nội, mùa hè không thể thiếu đĩa rau muống luộc xanh mướt bên bát nước mắm ớt dầm thêm vài quả sấu. Bát nước rau muống luộc tưởng chừng đơn giản nhưng lại gây ra những cuộc tranh luận sôi nổi trên mạng xã hội. Người “nghiện” nước rau muống luộc thì vẫn cứ yêu thích không lý do. Mùa đông, những món như cá trắm kho riềng, ốc om chuối đậu, canh dưa nấu gân bò lại trở thành “linh hồn” của bữa cơm gia đình, mang đậm vị nhà khó quên.
Chị Vân Quế cũng dành thời gian lang thang khắp các ngõ chợ Hà Nội để tìm kiếm nguyên liệu cho những trang viết. Hàng bún ốc chuối đậu trong ngõ chợ Đồng Xuân mấy chục năm vẫn giữ phong độ, hay quán bún ngan Nhàn nổi tiếng với “bún mắng, cháo chửi” nhưng vẫn đông khách. Những câu chuyện về cách chọn mẻ ngon, bí quyết dùng dấm bỗng cho món bún riêu được các bà các chị truyền lại, là tri thức dân gian quý giá.
Gia vị - linh hồn của ẩm thực Việt
Chị nhận ra rằng “linh hồn” của ẩm thực Việt không chỉ nằm ở những món ăn thương hiệu mà còn ở hệ thống gia vị. Từ nước mắm, quế, hồi, mẻ, nghệ, tỏi, gừng, ớt tiêu đến các loại rau thơm: hành hoa, tía tô, kinh giới, mùi tàu, mùi ta, húng thơm, húng Láng... Mỗi vùng miền, mỗi dân tộc lại có những nguyên liệu và gia vị độc đáo riêng. Chẳng hạn, người Thái ở Điện Biên có món chẳm chéo, dù cùng nguyên liệu nhưng mỗi người giã lại cho ra một vị khác nhau. Hay bún bò Huế khi nấu ở Huế và Hà Nội cũng cho vị khác nhau, có lẽ do nguồn nước và không gian thưởng thức.
Chị từng đến thăm các làng nghề làm nước mắm, nơi những người thợ dành cả đời bên thùng chượp cá. Họ coi nghề làm nước mắm không chỉ là kế sinh nhai mà còn là trách nhiệm bảo tồn di sản. Một giọt nước mắm ngon phải trải qua hàng năm trời chờ đợi, kết tinh từ kinh nghiệm và lòng tự trọng nghề nghiệp.
Ẩm thực kết nối ký ức và văn hóa
Những người bạn vong niên của chị thường kể về thời bao cấp với nỗi nhớ những món ăn giản dị như khoai tây xào tóp mỡ, đậu phụ kho tương, mỳ sợi “không người lái”. Chỉ cần bắt gặp đúng vị cũ, bao nhiêu ký ức ùa về, có người còn xúc động. Ẩm thực đôi lúc như một mối tình đẹp, hương vị của ký ức đeo đẳng con người cả trăm năm.
Chị Vân Quế tin rằng nếu một món ăn biến mất, đó không chỉ là mất đi công thức nấu nướng mà còn là sự mai một của ký ức văn hóa. Vì thế, viết “nhật ký” ẩm thực không đơn thuần là giới thiệu món ngon, mà còn góp phần lưu giữ một phần ký ức đời sống. Một bài báo có thể không tạo ra đổi thay lớn lao, nhưng nếu nó khiến ai đó muốn nấu lại món canh chua của mẹ, món thịt kho của bà, hay tìm hiểu về gia vị truyền thống, thì bài viết ấy thực sự đã sống.
Ẩm thực có sức mạnh kết nối đặc biệt: từ hiện tại trở về quá khứ, kết nối người thân trong gia đình, các mối quan hệ xã hội, và mỗi cá nhân với cội nguồn văn hóa dân tộc. Đó là hành trình mà nhà báo Vân Quế đã và đang theo đuổi, qua từng trang “nhật ký” ẩm thực đầy cảm xúc.
Bài viết gợi nhắc chúng ta về giá trị của ẩm thực truyền thống, về những gia vị và món ăn làm nên bản sắc Việt. Hãy cùng trân trọng và gìn giữ những hương vị nhân gian ấy, bởi chúng là một phần không thể thiếu của tâm hồn Việt.
Xem thêm: #am-thuc-viet, #gia-vi, #ha-noi, #van-hoa-am-thuc, #mon-ngon, #ky-uc, #que-huong.
