Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng đa dạng, việc mở rộng diện tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung đang trở thành một giải pháp cấp thiết. Đề xuất mới từ Bộ Nội vụ không chỉ mở ra cơ hội cho người #lao động tự do có thu nhập cao mà còn đặt nền móng cho một hệ thống #an sinh xã hội toàn diện hơn.
Nhiều người làm nghề tự do như chuyên gia tư vấn tài chính, kiến trúc sư, hay chủ kinh doanh online có thu nhập lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi tháng, nhưng vẫn canh cánh nỗi lo tuổi già vì thiếu một cơ chế hưu trí ổn định. Họ không được hưởng các chế độ bảo hiểm dài hạn như người làm công ăn lương, buộc phải tự tích lũy qua các kênh đầu tư như #chứng khoán, bất động sản hay tiết kiệm. Tuy nhiên, những kênh này đều tiềm ẩn rủi ro từ biến động thị trường.
Anh Nguyễn Minh Hoàng (41 tuổi, TP.HCM), chuyên gia tư vấn tài chính tự do, chia sẻ: “Tôi từng chứng kiến một người bạn cùng nghề gặp biến cố sức khỏe, chỉ sau vài năm điều trị, gần như toàn bộ khoản tích lũy đều cạn kiệt. Lúc đó tôi mới nhận ra thu nhập cao không đồng nghĩa với việc sẽ an toàn khi về già.” Câu chuyện của anh phản ánh tâm lý chung của nhiều lao động tự do: họ có khả năng tạo ra thu nhập lớn nhưng lại thiếu một “điểm tựa” dài hạn.
Chị Trần Thu Hương (43 tuổi, Hà Nội), chủ cửa hàng mỹ phẩm online, cũng bày tỏ nỗi lo tương tự. Với thu nhập 70-90 triệu đồng/tháng, chị vẫn chưa thể yên tâm vì thị trường kinh doanh thay đổi khó lường. Chị nói: “Làm kinh doanh tự do, hôm nay có thể bán rất tốt nhưng ngày mai thị trường thay đổi thì không ai nói trước được.” Chị đều đặn tiết kiệm, nhưng tiền tiết kiệm dễ bị ảnh hưởng bởi biến cố gia đình hay rủi ro bất ngờ. Chị mong có một khoản thu nhập ổn định để tự lo khi về già, không phải phụ thuộc vào con cái.
Anh Lê Quang Dũng (46 tuổi), kiến trúc sư tự do tại Hà Nội, cho biết hơn 20 năm làm nghề giúp anh hiểu rõ tính chu kỳ của thị trường #bất động sản. Có giai đoạn công việc dồn dập, thu nhập cao, nhưng cũng có lúc thị trường chững lại. Anh chia sẻ: “Làm nghề tự do đồng nghĩa với việc mọi thứ đều phải tự lo, từ công việc, thu nhập đến chuyện an sinh.” Anh chứng kiến nhiều đồng nghiệp thành công vẫn phải nhận việc ở tuổi ngoài 60 vì không có nguồn thu nhập ổn định sau nghỉ làm. Theo anh, việc có thêm chương trình hưu trí bổ sung sẽ giúp người lao động tự do chủ động hơn.
TS. Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội, nhận định đề xuất của Bộ Nội vụ là tín hiệu tích cực. Bà phân tích: “Lực lượng lao động có thu nhập cao nhưng không có quan hệ lao động ngày càng đông, bao gồm chuyên gia tư vấn, kiến trúc sư, lập trình viên, người sáng tạo nội dung, chuyên gia #công nghệ, chủ hộ kinh doanh… Đây là nhóm có khả năng tài chính và nhu cầu tích lũy dài hạn nhưng chưa có cơ hội tiếp cận chính sách an sinh phù hợp.” Bà nhấn mạnh, để chính sách hiệu quả, cần minh bạch trong quản lý quỹ, linh hoạt về mức đóng và phương thức tham gia, đồng thời bảo đảm rõ ràng quyền lợi.
Theo TS. Hương, việc hoàn thiện khung pháp lý không chỉ mở rộng loại hình bảo hiểm mà còn góp phần hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội trong bối cảnh già hóa dân số và thị trường lao động đa dạng. Khi có thêm lựa chọn tích lũy cho tuổi già, người lao động sẽ chủ động hơn trong kế hoạch tài chính, giảm áp lực phụ thuộc vào gia đình, đồng thời xã hội giảm gánh nặng chăm sóc người cao tuổi.
Thực tế, tiết kiệm, đầu tư hay sở hữu tài sản vẫn là các kênh quan trọng, nhưng đều chịu tác động của biến động thị trường và rủi ro không lường trước. Một chương trình #bảo hiểm hưu trí bổ sung với khung pháp lý rõ ràng sẽ trở thành “trụ cột” thứ hai, song hành cùng các hình thức tích lũy cá nhân.
Nhìn rộng hơn, việc mở rộng bảo hiểm hưu trí bổ sung phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy xây dựng chính sách an sinh. Khi lực lượng lao động ngày càng đa dạng về hình thức việc làm, hệ thống an sinh cũng cần thích ứng để không bỏ sót những nhóm lao động mới đang đóng góp ngày càng lớn cho nền kinh tế. Đây không chỉ là lời giải cho bài toán tuổi già của người làm nghề tự do hôm nay, mà còn là bước đi cần thiết hướng tới một hệ thống an sinh bao trùm, nơi mọi người lao động, dù làm việc trong hay ngoài khu vực có quan hệ lao động, đều có cơ hội xây dựng một tương lai ổn định và chủ động hơn.
Đề xuất mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung đang nhận được sự ủng hộ từ nhiều chuyên gia và người lao động. Hy vọng rằng, với sự hoàn thiện về chính sách, những người lao động tự do sẽ có thêm một “phao cứu sinh” vững chắc cho tuổi già, giảm bớt nỗi lo về tương lai khi không còn khả năng lao động.
