Ngày 15/7, trong căn nhà ở phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng, Mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Lang (105 tuổi) run run đón lấy bức chân dung liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ. Mẹ đưa tấm ảnh lại gần, nhìn thật lâu vào gương mặt người thanh niên có làn da trắng, đôi mắt tròn. Đó là người con đã rời nhà đi đánh giặc khi mới 17 tuổi và mãi mãi không trở về.
Nước mắt chảy trên gương mặt in hằn dấu vết của hơn một thế kỷ. Mẹ đưa tay chạm nhẹ lên tấm ảnh, như muốn vuốt ve khuôn mặt con sau hơn 60 năm xa cách. Từ ngày liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ hy sinh, gia đình không có bất kỳ tấm ảnh nào của anh để lưu giữ, thờ phụng. Trên bàn thờ chỉ có Bằng Tổ quốc ghi công, không di ảnh, không kỷ vật. Mỗi khi nhớ con, mẹ Lang chỉ có thể gọi tên anh trong ký ức.
Bức chân dung được đại diện Sở Nội vụ TP Đà Nẵng trao tặng mẹ nhân dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7. Tác phẩm do anh Dương Cao Thành (35 tuổi, trú tỉnh Phú Thọ), người nhiều năm phục dựng ảnh liệt sĩ, hỗ trợ thực hiện. Anh Thành cũng phục dựng chân dung liệt sĩ Huỳnh Kinh Nhi, chồng mẹ Lang.
Ông Huỳnh Quang Thuyền (SN 1948, thương binh hạng 3/4), em trai liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ, không giấu được xúc động: “Gia đình tôi chờ đợi một tấm ảnh của anh quá lâu rồi. Bây giờ mẹ đã có thể nhìn thấy mặt con mỗi ngày. Bức ảnh này có ý nghĩa rất đặc biệt”.
“Tôi sợ mất con, nhưng giữ con lại thì mất nước”
Cuộc đời mẹ Ngô Thị Lang đi qua hai cuộc kháng chiến với những mất mát không gì bù đắp được. Mẹ là thân nhân của hai liệt sĩ và một thương binh. Chồng và con trai mẹ lần lượt hy sinh trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Chồng mẹ, liệt sĩ Huỳnh Kinh Nhi, sinh năm 1918, là người Hội An. Những năm thực dân Pháp tàn phá quê hương, gia đình di tản vào xã Bình Dương, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam cũ để sinh sống và hoạt động cách mạng.
Căn nhà nhỏ khi ấy trở thành nơi nuôi giấu cán bộ, bên dưới khu bếp có một hầm bí mật để trú ẩn mỗi khi địch càn quét. Lợi dụng việc buôn bán, thường xuyên đi lại giữa Thăng Bình và Hội An, mẹ Lang nhận nhiệm vụ tiếp tế lương thực, thuốc men cho bộ đội. Nhiều lần bị địch nghi ngờ, đánh đập, mẹ vẫn không khai báo. Năm 1950, ông Huỳnh Kinh Nhi hy sinh. Mẹ Lang một mình nuôi ba con, vừa làm lụng, vừa tiếp tục hoạt động cách mạng.
Liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ, sinh năm 1946, vừa đi học vừa phụ mẹ việc đồng áng. Trong ký ức của mẹ, anh là chàng trai hiền lành, có làn da trắng và đôi mắt tròn. Khi đang học đệ tam, mới khoảng 17 tuổi, anh giấu mẹ viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Đến khi đơn vị báo tin, mẹ mới hay con đã lặng lẽ lên đường. “Tôi sợ mất con lắm chứ, nhưng giữ con lại thì mất nước. Nó đã quyết đi, tôi cũng không ngăn được…”, mẹ kể.
Từ ngày con nhập ngũ, tin tức gần như bặt vô âm tín. Mẹ từng hình dung ngày đất nước hòa bình, Thợ sẽ trở về, lại ngồi bên mâm cơm gia đình, rồi lấy vợ, sinh con để mẹ có cháu bế bồng. Nhưng anh đã hy sinh, không để lại bất kỳ di ảnh nào. Mẹ chỉ có một ngôi mộ gió để thờ, nỗi khắc khoải kéo dài hơn 60 năm. Bức chân dung hôm nay là món quà vô giá, giúp mẹ nguôi ngoai phần nào nỗi đau.
Câu chuyện cảm động này không chỉ là nỗi đau riêng của gia đình mà còn là biểu tượng cho sự hy sinh thầm lặng của hàng triệu gia đình Việt Nam trong chiến tranh. Các hoạt động tri ân như phục dựng ảnh liệt sĩ, thăm hỏi gia đình chính sách dịp #27-7 càng thêm ý nghĩa. Hãy cùng nhìn lại lịch sử qua những câu chuyện về #me-Viet-Nam-anh-hung và #liet-si để thấu hiểu hơn giá trị của hòa bình hôm nay. Những người như mẹ Lang, anh Thành xứng đáng được vinh danh trong các chương trình #tri-an và #uyen-nuoc-nho-nguon.
