Tại vùng bãi bồi #con-don thuộc xã Kim Đông, huyện Kim Sơn, tỉnh #Ninh-Binh, mỗi ngày khi thủy triều rút, hàng chục người dân lại tụ tập trên những dải cát mịn trải dài. Họ mang theo chiếc cào sắt hoặc gỗ, có tay cầm bằng tre, phía dưới là những răng sắt nhọn cách nhau 3-5cm. Phía sau cào thường gắn một lưới nhỏ để hứng, hoặc người cào đeo giỏ ở hông để đựng những con don - thứ hải sản nhỏ bé mà người dân nơi đây gọi là "lộc trời".
Bà Nguyễn Thị Lụa, trú tại xã Giao Ninh, chia sẻ: "Chúng tôi xuất phát từ nhà lúc 4h sáng, khi thủy triều rút thì bắt đầu cào cát bắt don. Mỗi ngày, tôi cào được khoảng 20kg don, trừ chi phí, mỗi người bỏ túi hơn 300.000 đồng". Bà Lụa đã gắn bó với nghề này từ thuở nhỏ, đến nay đã vài chục năm. Dù vất vả, nhưng nghề cào don giúp gia đình bà có thêm thu nhập ngoài công việc đồng áng.
Chị Bùi Thị Quỳnh, trùm kín mít từ đầu đến chân để che nắng, cho biết: "Làm nghề cào don rất cực, nhất là những ngày nắng nóng. Chúng tôi phải tranh thủ thời gian khi thủy triều chưa lên để cào được nhiều nhất có thể". Để bắt được don, người dân phải cào sâu xuống lớp cát, sau đó nhẹ tay nhặt những con don vừa lộ ra. Vỏ don rất mỏng, nếu quá tay làm vỡ, don sẽ hỏng và không thể sử dụng được.
Theo những người có kinh nghiệm, bí quyết của nghề này không đòi hỏi kỹ thuật cao siêu, nhưng cần sự bền bỉ, nhẫn nại và một "đôi mắt nghề". Mắt phải tinh, tay phải nhanh, và phải biết phán đoán nơi don ẩn nấp. Don cùng họ với các loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ như ngao, hến, nhưng kích thước nhỏ hơn, vỏ mỏng, dẹt, màu vàng nhạt hoặc xanh rêu bám cát. Dù nhỏ bé, don lại có vị ngọt đậm đà, thanh mát. Một bát canh don nấu mồng tơi, rau muống hay bát cháo don nóng hổi trong những ngày hè oi ả là món ăn giải nhiệt tuyệt vời mà thiên nhiên ban tặng.
Không chỉ mang lại thu nhập ổn định, nghề cào don còn góp phần gìn giữ nét văn hóa lao động truyền thống của người dân ven biển #ngu-dan. Những người như bà Lụa, chị Quỳnh không chỉ săn "lộc trời" mà còn truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ sau. Họ dậy từ 4h sáng, vượt quãng đường đến bãi bồi, cào cát suốt nhiều giờ liền dưới nắng gắt. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên trì. Mỗi con don nhỏ xíu, nhưng tích tiểu thành đại, mang về nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều gia đình.
Cùng với #hai-san don, người dân còn có thể tìm thấy các loại hải sản khác như ngao, hến, nhưng don vẫn là đặc sản được ưa chuộng. Nhiều người từ các tỉnh thành khác đến đây mua don về chế biến, tạo nên thương hiệu ẩm thực riêng. Nghề cào don không chỉ là kế sinh nhai mà còn là nét đẹp văn hóa, gắn kết cộng đồng. Với những người dân nơi đây, mỗi con don là một "lộc trời" mà họ trân quý, săn tìm bằng cả tâm huyết.
Để tìm hiểu thêm về cuộc sống của người dân vùng biển, bạn có thể xem thêm các bài viết về #nghe-cao-don và #loi-song tại đây.
