Nằm yên bình dưới chân núi Xuân Vân, hướng ra biển xanh, làng phong Quy Hòa ở phường Quy Nhơn Nam, thành phố Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai, đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Sau gần một thế kỷ tồn tại, nơi từng là mái ấm cho hàng trăm bệnh nhân phong sắp bị di dời để nhường chỗ cho một khu đô thị du lịch nghỉ dưỡng quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện về sự phát triển đô thị, mà còn là những mảnh đời, những ký ức và một di sản nhân văn sâu sắc.
Lịch sử hình thành và phát triển của làng phong Quy Hòa
Năm 1929, dưới sự khai hoang của linh mục người Pháp Paul André Maheu, thung lũng Quy Hòa hoang sơ đã được biến thành khu điều trị cho những người mắc bệnh phong - căn bệnh khiến họ bị xã hội xa lánh. Ban đầu, khu vực này rộng khoảng 100.000 m2, tiếp nhận hơn 150 bệnh nhân, không chỉ chữa bệnh mà còn giúp họ tái hòa nhập cuộc sống. Qua nhiều thập kỷ, Quy Hòa dần hình thành một cộng đồng đặc biệt với khoảng 300 hộ dân, trong đó có nhiều thế hệ con cháu của những bệnh nhân đầu tiên.
Kiến trúc nơi đây mang đậm dấu ấn Pháp kết hợp phong cách Đông Dương, với nhà thờ, tu viện, bệnh viện và những dãy nhà tập thể cổ kính. Đến năm 1976, các nữ tu dòng Phan Sinh Thừa Sai đã chuyển giao bệnh viện cho Bộ Y tế, và từ năm 1999, nơi này chính thức mang tên Bệnh viện Phong và Da liễu Quy Hòa. Dù nhiều người đã khỏi bệnh, họ vẫn ở lại vì đây là quê hương duy nhất của mình.
Cuộc sống hiện tại và những tâm tư trước ngày di dời
Hiện nay, cuộc sống trong làng phong vẫn diễn ra âm thầm. Nhiều người dân như bà Phạm Thị Sắc, 66 tuổi, quê Quảng Ngãi, vào điều trị từ năm 1980 sau khi bị chồng bỏ rơi. Di chứng bệnh khiến bà phải cưa chân phải, nhưng bà đã tìm thấy hạnh phúc khi kết hôn với một bệnh nhân cùng cảnh ngộ. Mỗi tháng, hai vợ chồng sống nhờ khoản hỗ trợ 4 triệu đồng và các nguồn tài trợ. Bà Sắc chia sẻ: “Ở đây rộng rãi nhưng nhà cửa tạm bợ, xuống cấp”, và mong muốn khi di dời sẽ được hỗ trợ nhà ở và đất canh tác.
Ông Nguyễn Đình Tân, 55 tuổi, có cha vào Quy Hòa từ năm 1960, hiện kiếm sống bằng nghề đánh cá ven bờ. Vào mùa biển thuận, ông kiếm được 200.000-300.000 đồng mỗi ngày; sáng nay bắt được hai con cá đuối, bán được 700.000-800.000 đồng. Nhiều hộ khác trong làng cũng sống bằng nghề khai thác thủy sản, nhưng cơ sở hạ tầng như nhà ở, trường mẫu giáo đã xuống cấp nghiêm trọng, mái ngói bong tróc, cây cối mọc um tùm.
Đặc biệt, làng phong Quy Hòa còn gắn liền với tên tuổi của thi sĩ Hàn Mặc Tử, người từng điều trị bệnh phong tại đây và qua đời năm 1940. Nơi an táng đầu tiên của ông vẫn còn trong khuôn viên, cùng căn phòng lưu niệm trưng bày kỷ vật, thu hút nhiều du khách và người yêu thơ. Vườn tượng các danh y cũng là một điểm nhấn văn hóa, tri ân những đóng góp cho y học.
Kế hoạch di dời và quy hoạch khu đô thị nghỉ dưỡng
Hồi tháng 5, UBND tỉnh Gia Lai đã phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 Khu đô thị du lịch nghỉ dưỡng quốc tế biển Ghềnh Ráng - Vũng Chua, với diện tích nghiên cứu gần 2.900 ha, bao gồm các phường Quy Nhơn Nam, Quy Nhơn Bắc và Quy Nhơn Tây. Theo đó, Bệnh viện Phong - Da liễu Trung ương Quy Hòa sẽ được di dời đến xã Tuy Phước, bảo đảm hoạt động khám chữa bệnh không bị gián đoạn.
Phương án di dời đang được nghiên cứu kỹ lưỡng, nhưng với những người dân nơi đây, đó là một sự xáo trộn lớn. Họ lo lắng về chỗ ở mới, về sinh kế và về việc phải rời xa mảnh đất đã gắn bó cả đời. Tuy nhiên, chính quyền cam kết sẽ hỗ trợ tái định cư và tạo điều kiện ổn định cuộc sống.
Những góc nhìn và suy ngẫm
Việc di dời làng phong Quy Hòa không chỉ là câu chuyện về quy hoạch đô thị, mà còn là bài toán về sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn di sản văn hóa, lịch sử. Nơi đây không chỉ là một bệnh viện, mà còn là một “gia đình” lớn, nơi những số phận bất hạnh tìm thấy sự che chở. Những giá trị nhân văn ấy cần được gìn giữ, dù cho khu đất có được chuyển đổi mục đích sử dụng.
Đối với du khách, làng phong Quy Hòa từ lâu đã là một điểm đến đầy ý nghĩa, nơi họ có thể tìm hiểu về lịch sử y học và cảm nhận tình người. Trong tương lai, khi khu nghỉ dưỡng hình thành, có lẽ những giá trị này vẫn sẽ được lưu giữ qua các công trình bảo tàng hay khu tưởng niệm.
Bài viết này hy vọng đã mang đến một cái nhìn toàn diện về làng phong Quy Hòa, về những con người nơi đây và về những thay đổi sắp tới. Để biết thêm thông tin về các chủ đề liên quan, bạn có thể xem thêm: #lang-phong, #quy-nhon, #di-doi, #khu-nghi-duong, #han-mac-tu, #benh-phong, #gia-lai.
