Ngày 17/7, Cục Văn thư lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) khai mạc trưng bày Thanh xuân gửi lại tại Hà Nội, giới thiệu hơn 100 tài liệu và kỷ vật của cán bộ đi B. Đây là những tấm thẻ học sinh, thẻ Đoàn viên, thư, nhật ký của các thầy cô giáo, sinh viên, y bác sĩ... gửi lại miền Bắc trước khi lên đường vào Nam làm nhiệm vụ trong giai đoạn 1959-1975.
Cán bộ đi B thường là đảng viên, y bác sĩ, giáo viên đến văn nghệ sĩ, nhà báo vào Nam công tác theo con đường dân sự do Ủy ban Thống nhất Chính phủ quản lý. Những năm kháng chiến chống Mỹ, các vùng B ở miền Nam mang ký hiệu từ B1 đến B4: B1 gồm các tỉnh ven biển miền Trung từ Quảng Nam - Đà Nẵng vào đến Phú Yên, Khánh Hòa; B2 từ tỉnh Quảng Đức cũ, một phần Đăk Lăk, Lâm Đồng, Thuận Hải vào tới mũi Cà Mau; B3 là Tây Nguyên (Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk); B4 là Quảng Trị và Thừa Thiên cũ.
Lộ trình vào miền Nam luôn được giữ bí mật tuyệt đối. Người tình nguyện đi B lặng lẽ rời nơi công tác, tập kết tại những địa chỉ bí mật tại Hà Nội, Hòa Bình, Hà Tây cũ. Đại diện của Ban thống nhất Trung ương làm việc với từng người. Tất cả tài liệu thuộc về tổ chức, nhân sự như lý lịch Đảng, lý lịch cán bộ, huân huy chương, tư trang như ảnh, nhật ký, thư từ, sổ tiết kiệm đều được gửi lại miền Bắc chờ ngày họ trở về.
Trong số kỷ vật trưng bày, nổi bật là giấy chứng minh của thầy giáo #CaLeHien (tức nhà thơ #LeAnhXuan). Ông quê ở Châu Thành, tỉnh Bến Tre, là học sinh miền Nam tập kết ra Bắc rồi trở thành giảng viên Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1964, thầy giáo Hiến viết đơn tình nguyện đi B và hy sinh bốn năm sau ngày trở lại miền Nam.
Triển lãm cũng giới thiệu hồ sơ, kỷ vật của nhiều tên tuổi đóng góp cho văn hóa, nghệ thuật như #NguyenKhoaDiem, Nguyễn Quang Sáng, Phan Huỳnh Điểu, #DangThuyTram, Dương Thị Xuân Quý...
Đặc biệt, một phần tư liệu về cuộc đời liệt sĩ Đặng Thùy Trâm được trưng bày. Bà là nữ bác sĩ sinh ra trong gia đình trí thức ở Huế, tản cư ra Thanh Hóa từ nhỏ. Sau khi tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội, bác sĩ tình nguyện vào chiến trường B, công tác tại bệnh viện huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi, chủ yếu điều trị cho thương binh. Năm 1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, bà bị phục kích và hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi. Một trong những trang nhật ký của bà để lại: "Ba má yêu thương ơi, đứa con gái mà ba má đã cưng từ thuở nhỏ ấy bây giờ đang thực sự bước vào cuộc đời. Một cuộc đời thực tế hết sức với đầy đủ mọi mặt: yêu thương, căm giận, tin tưởng, đau buồn. Một cuộc đời có đầy đủ máu, nước mắt, mồ hôi và cả thắng lợi giành được từ trong muôn nghìn gian khổ ấy..."
Tại triển lãm, người tham quan có thể tra cứu theo tên cán bộ đi B để tìm giấy tờ, kỷ vật trong số 72.000 hồ sơ được lưu trữ. Đến nay, hơn một nửa trong số này vẫn đang tìm chủ nhân và gia đình đến nhận lại. Đây là khối tài liệu đồ sộ, phản ánh chân thực giai đoạn lịch sử khi đất nước thực hiện chủ trương điều động cán bộ vào chiến trường miền Nam lao động, chiến đấu.
Trưng bày cũng là dịp để các thế hệ cán bộ, thầy cô giáo đi B gặp gỡ lại đồng đội, đồng nghiệp năm xưa. Nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội #PhamQuangNghi, cán bộ đi B năm 1971, chia sẻ cuộc gặp mặt cho mỗi người những tình cảm xúc động, tự hào và biết ơn. Ông nói: "Điều may mắn là người còn sống, hiện vật còn giữ, anh em đồng chí bạn bè vẫn còn những cơ hội gặp mặt. Đó là niềm hạnh phúc đặc biệt". Ông nhấn mạnh kháng chiến chống Mỹ kết thúc hơn nửa thế kỷ, nhưng những người đã trải qua, kỷ vật gắn liền cuộc chiến vẫn được lưu giữ đến hôm nay và sẽ được thế hệ người Việt nối tiếp nhau nâng niu, giữ gìn.
Triển lãm kéo dài đến ngày 2/9, mở cửa tại Hà Nội, hứa hẹn mang đến cho công chúng cơ hội hiểu thêm về một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc, qua những kỷ vật giản dị nhưng thấm đẫm tình người.
