Tại #Ninh Bình, di tích khảo cổ quốc gia #Mán Bạc đang thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu khi lưu giữ những dấu tích độc đáo của cư dân thời tiền-sơ sử. Nằm dưới chân núi Mán Bạc, thuộc thôn Bạch Liên, xã Đồng Thái, di tích này được phát hiện từ năm 1998 và đã trải qua 6 đợt khai quật từ 1999 đến 2025. Kết quả thu được vô cùng ấn tượng: 107 mộ táng chứa 110 cá thể cùng hệ thống bếp, hố rác, hố cột và hàng nghìn hiện vật bằng đá, gốm, xương.
Các nhà khảo cổ xác định niên đại của di tích thuộc văn hóa #Phùng Nguyên muộn và đầu #Đồng Đậu, khoảng 4.000 năm trước. Điều đặc biệt là nơi đây phản ánh một cộng đồng cư trú ổn định với cấu trúc xã hội có tổ chức, thậm chí xuất hiện sự phân hóa giàu nghèo. Những ngôi mộ hình chữ nhật, tư thế nằm co hoặc thẳng, cùng đá đánh dấu mộ cho thấy tập quán mai táng phức tạp. Đây là di tích duy nhất ở Ninh Bình và phía Nam đồng bằng sông Hồng có số lượng mộ táng lớn như vậy.
Không chỉ có mộ táng, #khảo cổ học còn phát hiện dấu tích cư trú với kiến trúc nhà ở, hố cột và bếp lửa. Đồ đá được mài, khoan tinh xảo, thậm chí có dấu vết chế tác trang sức tại chỗ. Đồ gốm chiếm tỷ lệ lớn, gồm gốm chắc, gốm xốp và gốm hoa văn kiểu Phùng Nguyên. Dữ liệu về động thực vật và phấn hoa cho thấy cư dân sống trong môi trường nhiệt đới ven biển, khai thác nguồn lợi từ biển và rừng, đồng thời có thể đã biết canh tác sơ khai.
Đại diện Sở Văn hóa và Thể thao Ninh Bình nhấn mạnh: “Di tích Mán Bạc không chỉ lưu giữ dấu ấn lịch sử cư trú, tổ chức xã hội, kỹ thuật chế tác mà còn cung cấp tư liệu khoa học đa ngành về khảo cổ, nhân học, môi trường, địa chất. Đây là trung tâm tư liệu quan trọng để nghiên cứu văn hóa tiền-sơ sử vùng châu thổ sông Hồng.” Di tích được xếp hạng cấp tỉnh năm 2017, và đến tháng 2/2026, chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích khảo cổ quốc gia. Hiện toàn bộ hiện vật được bảo quản tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình.
Khám phá này mở ra cánh cửa mới để hiểu về người Việt cổ, đồng thời khẳng định giá trị của #di sản văn hóa Việt Nam. Nếu bạn yêu thích lịch sử, hãy đến Ninh Bình để chiêm ngưỡng những hiện vật quý giá tại bảo tàng hoặc tham quan khu di tích Mán Bạc – nơi lưu giữ hơi thở của quá khứ hàng nghìn năm.
