Hàng chục bộ hài cốt #liệt sĩ được phát hiện tại Công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM) đang được các chuyên gia tiến hành lấy mẫu ADN, mở ra hy vọng trả lại tên tuổi cho những người đã khuất sau gần 60 năm chìm trong lòng đất. Công việc này không chỉ đòi hỏi kỹ thuật cao mà còn là sự tỉ mỉ, cẩn trọng đến từng chi tiết nhỏ.
Ngay sau khi các bộ hài cốt được cất bốc từ các rãnh mộ, Tổ lấy mẫu liên ngành do #Thiếu-tá-Đàm-Văn-Nhựt, Chủ nhiệm Quân y Bộ Tư lệnh TPHCM, làm tổ trưởng, phối hợp cùng các giám định viên Trung tâm Pháp y TPHCM đã lập tức tiếp nhận. Mỗi bộ hài cốt sau khi được đưa vào phòng lấy mẫu đều được xử lý theo quy trình nghiêm ngặt, tách biệt để đảm bảo tính chính xác trước khi #giám định ADN.
Theo Thiếu tá Đàm Văn Nhựt, phần lớn hài cốt nằm trong các hố chôn tập thể. Sau gần 60 năm dưới lòng đất, nhiều phần xương đã chồng lấn, đan xen giữa các cá thể. Vì vậy, lực lượng làm nhiệm vụ phải bóc tách từng lớp đất theo phương pháp “cuốn chiếu”, vừa khai quật, vừa phân loại để hạn chế tối đa nguy cơ nhầm lẫn. “Chỉ một sai sót nhỏ trong quá trình bóc tách cũng có thể khiến mẫu ADN bị lẫn giữa các hài cốt, ảnh hưởng đến quá trình giám định và xác định danh tính sau này”, ông nhấn mạnh.
Không phải phần hài cốt nào cũng được lựa chọn để xét nghiệm. Theo quy trình chuyên môn, răng – đặc biệt là răng hàm còn nguyên chân răng – luôn được ưu tiên vì đây là nơi ADN được bảo tồn tốt nhất. Trường hợp không còn răng, tổ công tác sẽ lấy phần xương đùi dài khoảng 5-7cm. Ngay cả những hài cốt đã mục nát, hòa lẫn vào đất cũng không bị bỏ qua. Chỉ cần còn khả năng tách chiết ADN, lực lượng chuyên môn đều tiến hành lấy mẫu, với hy vọng giữ lại cơ hội xác định danh tính cho từng liệt sĩ.
Một số hài cốt được tìm thấy vẫn nằm trong tấm tăng hoặc túi đựng thi thể do quân đội Mỹ sử dụng trong #chiến-tranh-Việt-Nam. Sau gần 60 năm, lớp bọc này đã góp phần bảo vệ nhiều phần xương, răng còn tương đối nguyên vẹn, giúp tăng khả năng lấy mẫu ADN thành công so với dự tính ban đầu.
Để tránh nhiễm chéo, mỗi bộ hài cốt được xử lý bằng một bộ dụng cụ riêng. Các vật tư tiêu hao như bàn chải chỉ sử dụng một lần rồi tiêu hủy, trong khi toàn bộ dụng cụ kim loại đều được khử khuẩn nghiêm ngặt trước khi chuyển sang xử lý mẫu tiếp theo. Sau khi cắt tách, từng mẫu sinh học được đóng gói riêng, niêm phong rồi chuyển vào phòng lạnh chuyên dụng để bảo quản ổn định ở nhiệt độ dưới 20 độ C. Các mẫu tiếp tục được phân khu lưu trữ theo từng khu vực khai quật, chờ bàn giao cho đơn vị thực hiện giám định ADN.
Bác sĩ #Vương-Gia-Bảo, giám định viên Trung tâm Pháp y TPHCM, cho biết ADN trong hài cốt liệt sĩ đã bị phân hủy nghiêm trọng dưới tác động của thời gian, độ ẩm, vi khuẩn và điều kiện thổ nhưỡng. Lượng ADN còn sót lại rất ít, bị đứt gãy thành nhiều đoạn nhỏ, khiến quá trình xây dựng hồ sơ di truyền trở nên đặc biệt phức tạp. Sau khi được chuyển về phòng xét nghiệm, các mẫu xương và răng phải trải qua nhiều công đoạn làm sạch để loại bỏ vi khuẩn, tạp chất và kim loại nặng bám trên bề mặt. Phần lõi xương hoặc chân răng sau đó được nghiền thành bột mịn trước khi tiến hành tách chiết ADN bằng các hóa chất chuyên dụng.
Lượng ADN thu được tiếp tục được khuếch đại nhiều lần nhằm tạo đủ vật liệu cho quá trình phân tích. Trong những trường hợp khó, các chuyên gia phải kết hợp thêm kỹ thuật giải trình tự ADN ty thể (mtDNA) hoặc phân tích các đoạn ADN nhân siêu ngắn để nâng cao khả năng nhận dạng và đối chiếu huyết thống. Theo bác sĩ Vương Gia Bảo, khó khăn lớn nhất không chỉ nằm ở việc ADN đã suy thoái nghiêm trọng mà còn ở nguy cơ lẫn mẫu giữa nhiều cá thể trong cùng một hố chôn tập thể. “Nếu lấy nhầm xương của người này nhưng lại ghép với chiếc răng của người khác thì toàn bộ hồ sơ ADN sẽ sai lệch. Vì vậy, sự cẩn trọng phải bắt đầu ngay từ hiện trường”, bác sĩ Bảo nhấn mạnh.
Hành trình tìm lại tên cho các liệt sĩ tại #Công-viên-Lê-Thị-Riêng là một nỗ lực lớn, kết hợp giữa #khoa-học-ADN và lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi mẫu ADN được lấy ra không chỉ là một bằng chứng khoa học, mà còn là hy vọng để các gia đình liệt sĩ có thể tìm lại người thân sau nhiều thập kỷ mất tích.
