Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, có những giá trị văn hóa cổ xưa vẫn âm thầm tồn tại, níu giữ hồn cốt dân tộc. Và thật may mắn khi có những người, dù không cùng quốc tịch, đã dành trọn tâm huyết để ghi lại những khoảnh khắc ấy. Đó là câu chuyện về #Nhiếp ảnh gia người Pháp #NicolasCornet và dự án #ChùaViệtNam đầy xúc cảm.
Hành trình ba năm tìm về cội nguồn tâm linh
Bắt đầu từ năm 2016, #Nicolas Cornet đã dành ba năm ròng rã để thực hiện dự án nhiếp ảnh về các ngôi chùa Việt. Kết quả là gần 300 bức ảnh được chụp tại hơn 30 ngôi chùa, đền, miếu trên khắp cả nước. Những tác phẩm này sau đó được tuyển chọn kỹ lưỡng và phát hành thành cuốn sách ảnh cùng tên vào năm 2018, ngay lập tức thu hút sự quan tâm của giới mộ điệu và những người yêu văn hóa.
Chia sẻ về động lực thực hiện dự án, Nicolas cho biết: “Sau gần 40 năm sinh sống và làm việc tại Việt Nam, tôi muốn thực hiện một dự án về những giá trị đặc trưng của đất nước mà mình gắn bó. Sự hấp dẫn từ lịch sử văn hóa và kiến trúc truyền thống khiến tôi lựa chọn chùa Việt làm chủ đề để ghi lại không chỉ diện mạo các công trình mà còn đời sống tín ngưỡng gắn với cộng đồng.”
Những bức ảnh – chứng nhân của thời gian
Một trong những trải nghiệm khiến Nicolas xúc động nhất là khi ông quay lại một ngôi chùa sau nhiều năm và nhận ra công trình đã thay đổi đáng kể sau sửa chữa. Khoảnh khắc đó khiến ông nhận ra tầm quan trọng của việc lưu giữ hình ảnh trước khi quá nhiều nơi biến đổi bởi quá trình trùng tu và phát triển. “Điều tôi muốn ghi lại không chỉ là vẻ đẹp kiến trúc mà còn là mối quan hệ giữa con người với không gian tâm linh,” Nicolas tâm sự.
Ông kỳ vọng bộ ảnh sẽ góp thêm một góc nhìn sâu sắc về giá trị của chùa chiền như một phần #Di sản văn hóa cần được quan tâm và gìn giữ. Đặc biệt, các công trình #Đền chùa truyền thống ở Việt Nam chủ yếu sử dụng vật liệu tự nhiên như gỗ, nên dễ chịu tác động bởi khí hậu và thời gian. Tuy nhiên, theo Nicolas, nhiều nghiên cứu về bảo tồn của các chuyên gia Việt Nam và Pháp trong nhiều năm qua đã góp phần duy trì giá trị nguyên gốc của các công trình, dù quá trình này đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực.
Đa dạng vùng miền trong đời sống Phật giáo
Đi qua nhiều vùng miền, Nicolas ghi nhận sự đa dạng trong đời sống Phật giáo tại Việt Nam. Theo ông, mỗi khu vực mang những đặc trưng riêng về kiến trúc, nghi lễ và tập quán. Miền Bắc nổi bật với hệ thống chùa cổ gắn với không gian làng quê; miền Trung, đặc biệt là Huế, có truyền thống tu học lâu đời; trong khi miền Nam thể hiện sự giao thoa giữa #Văn hóa Việt, Khmer và cộng đồng người Hoa.
Những quan sát này được phản ánh rõ nét trong cấu trúc cuốn sách gồm năm chương: “Những ngôi chùa cổ”, “Tu sĩ và nhà vua”, “Thánh địa Phật giáo”, “Âm vang phương Nam” và “Sắc vàng cõi tịnh”. Ngoài chùa Phật giáo, sách còn giới thiệu đền thờ Mẫu, chùa Khmer, đền của cộng đồng người Hoa cùng các điểm hành hương như hang động và núi thiêng.
Những khoảnh khắc tự nhiên và kỷ niệm khó quên
Để ghi lại các hoạt động tín ngưỡng chân thực nhất, Nicolas thường ở lại mỗi địa điểm từ một đến vài ngày. Ông tìm hiểu lịch âm, thời điểm diễn ra lễ hội hoặc trao đổi với người dân và nhà sư để chờ những khoảnh khắc tự nhiên. Một trong những kỷ niệm khiến ông nhớ nhất là chuyến tác nghiệp tại chùa Bút Tháp (Bắc Ninh). Cơn mưa lớn bất chợt khiến ông phải ở lại lâu hơn dự kiến, nhờ đó có thêm thời gian quan sát không gian ngôi chùa. Trong lần đó, ông phát hiện một pho tượng Phật nhỏ mà trước đó chưa chú ý tới; bức ảnh sau này được chọn làm ảnh bìa của cuốn sách.
Ngoài chụp ảnh, Nicolas Cornet còn trực tiếp biên soạn nội dung, nghiên cứu tài liệu bằng tiếng Việt và tiếng Pháp, đồng thời tham khảo ý kiến các chuyên gia Phật giáo để hoàn thiện phần tư liệu. Đến nay, nhiều ngôi chùa xuất hiện trong bộ ảnh đã thay đổi bởi quá trình đô thị hóa hoặc sửa chữa. Vì vậy, những bức ảnh không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn ghi lại một giai đoạn chuyển đổi quan trọng của không gian văn hóa và kiến trúc tại Việt Nam.
Dự án của Nicolas Cornet là một minh chứng cho thấy tình yêu và sự trân trọng văn hóa có thể vượt qua mọi ranh giới quốc gia. Những bức ảnh không chỉ là tác phẩm nghệ thuật mà còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, giúp thế hệ sau hiểu hơn về đời sống tín ngưỡng phong phú của cha ông. Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, những giá trị này càng cần được nâng niu và bảo tồn.
Hãy cùng chiêm ngưỡng và suy ngẫm về những di sản văn hóa qua lăng kính của một người bạn Pháp, để thêm yêu và tự hào về #VănHóaViệt, #ĐềnChùa, #NhiếpẢnh và #DiSản.
