Trong bối cảnh nền kinh tế phát triển và lạm phát tích lũy qua nhiều năm, Bộ Công an vừa công bố dự thảo sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2026 với nhiều điểm mới đáng chú ý. Nổi bật nhất là đề xuất tăng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính lên 1,5 lần so với hiện hành, đồng thời đơn giản hóa thủ tục xử phạt đối với các vi phạm được phát hiện qua phương tiện kỹ thuật.
Tăng mức phạt tối đa: Cần thiết và hợp lý?
Theo luật hiện hành, mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân là 1 tỷ đồng và đối với tổ chức là 3 tỷ đồng. Tuy nhiên, các mức này đã được giữ nguyên từ năm 2012 đến nay, trong khi lương cơ sở đã tăng từ 1.050.000 đồng/tháng lên 2.340.000 đồng/tháng (tăng 2,2 lần), và thu nhập bình quân đầu người cũng tăng từ 2 triệu đồng/tháng lên 7,7 triệu đồng/tháng (gấp 3,85 lần). Điều này khiến cho chế tài tiền phạt không còn đủ sức răn đe, đặc biệt trong các lĩnh vực có lợi nhuận cao như #kinh-doanh, #bat-dong-san hay #chung-khoan.
Bộ Công an dẫn chứng, nhiều hành vi vi phạm mang lại lợi nhuận khổng lồ, trong khi mức phạt tối đa chỉ 1 tỷ đồng là quá thấp, không đủ tính răn đe. Ví dụ, trong lĩnh vực môi trường, một doanh nghiệp xả thải trái phép có thể tiết kiệm được hàng chục tỷ đồng chi phí xử lý, nhưng mức phạt tối đa chỉ 1 tỷ đồng, khiến việc vi phạm trở nên “có lợi”. Do đó, đề xuất tăng mức phạt lên 1,5 tỷ đồng với cá nhân và 3 tỷ đồng với tổ chức được kỳ vọng sẽ tạo ra sức răn đe mạnh mẽ hơn.
Cơ chế linh hoạt: Chính phủ được điều chỉnh khung phạt
Một điểm mới quan trọng khác là dự thảo cho phép Chính phủ quy định mức phạt tiền tối đa đối với các lĩnh vực cụ thể, thay vì phải chờ Quốc hội sửa luật. Điều này tạo ra sự linh hoạt, giúp điều chỉnh kịp thời các khung phạt phù hợp với tình hình thực tế, như sự trượt giá của đồng tiền hoặc tính chất phức tạp mới của hành vi vi phạm. Tuy nhiên, để tránh lạm quyền, các lĩnh vực mới chưa được quy định trong luật chỉ được Chính phủ ấn định mức phạt sau khi có sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Đây được xem là bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính, phù hợp với xu hướng ổn định lâu dài của văn bản luật. Trong bối cảnh #thoi-su và #phap-luat luôn biến động, cơ chế này giúp luật không bị lạc hậu nhanh chóng.
Phạt nguội, xử phạt tại chỗ đến một triệu đồng, không cần biên bản
Dự thảo cũng đề xuất nâng ngưỡng xử phạt không lập biên bản từ 500.000 đồng lên 1 triệu đồng đối với cá nhân, và từ 1 triệu đồng lên 2 triệu đồng đối với tổ chức. Điều này có nghĩa là các vi phạm nhỏ, đơn giản như vi phạm giao thông, vệ sinh môi trường… sẽ được xử lý nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả người vi phạm lẫn cơ quan chức năng.
Đặc biệt, dự thảo bỏ quy định bắt buộc phải lập biên bản đối với các vi phạm được phát hiện qua phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ (như camera giám sát, thiết bị ghi hình). Theo Bộ Công an, hiện nay nhiều vi phạm đơn giản được ghi lại qua camera đã có đầy đủ căn cứ, dữ liệu điện tử để ra quyết định xử phạt. Việc yêu cầu lập biên bản trong mọi trường hợp chỉ làm tăng thủ tục không cần thiết, kéo dài thời gian xử lý và phát sinh chi phí. Điều này hoàn toàn phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số quốc gia.
Trong lĩnh vực #giao-thong, việc xử phạt qua camera (phạt nguội) đã được áp dụng từ lâu, nhưng vẫn phải lập biên bản giấy, gây phiền hà. Với quy định mới, các vi phạm sẽ được xử lý hoàn toàn trên hệ thống điện tử, giúp giảm tải áp lực hồ sơ giấy tờ, cho phép lực lượng chức năng tập trung vào các vụ việc phức tạp hơn.
Những tác động tích cực và thách thức
Dự thảo được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều tác động tích cực: tăng tính răn đe, giảm vi phạm; tiết kiệm thời gian, chi phí xã hội; thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Tuy nhiên, cũng có những lo ngại về nguy cơ lạm quyền khi cho phép Chính phủ điều chỉnh khung phạt, cũng như việc bỏ biên bản có thể dẫn đến thiếu minh bạch, khó khiếu nại. Do đó, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ và quy định rõ ràng về quy trình xử phạt qua thiết bị kỹ thuật.
Dự thảo đang được lấy ý kiến đến ngày 9/7 và dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026. Đây là một bước đi quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế.
Nhìn chung, đề xuất tăng mức phạt hành chính tối đa lên 1,5 tỷ đồng và các thay đổi về thủ tục xử phạt là cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi và công bằng, các quy định chi tiết cần được xây dựng một cách thận trọng, có sự tham gia của các chuyên gia, nhà quản lý và người dân. Chúng ta hãy cùng chờ đợi phiên bản cuối cùng của luật sau khi được Quốc hội thông qua.
