Doanh nghiệp sản xuất căng mình giữ tăng trưởng nửa đầu năm
Sản xuất - xuất khẩu duy trì tăng trưởng nửa đầu năm, nhưng nhiều ngành chịu áp lực đầu vào, chi phí logistics và đơn hàng biến động.
"Đơn hàng dạo này tạm ổn hơn trước, nhưng áp lực ngày càng cao. Biên lợi nhuận đã mỏng nay sắp 'tàng hình'", CEO một công ty may tại TP HCM, bình luận đầu tháng 7.
Không riêng tại TP HCM, từ đầu năm đến nay, nhiều nhà sản xuất dù duy trì được đơn hàng và xuất khẩu vẫn phải "căng mình" để giữ phong độ.
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), kim ngạch xuất khẩu hàng hóa 6 tháng đạt hơn 266,5 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm ngoái. Nhưng sau kết quả này là áp lực mà các nhà sản xuất - xuất khẩu đối diện nửa năm qua, đặc biệt với nhóm ngành công nghiệp truyền thống như dệt may, da giày hay thủy sản.
Thực tế, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của ngành sản xuất trang phục tăng 10% trong 6 tháng, được xếp vào nhóm thấp cùng với dệt (10%) và da (4%). Trong khi đó, IIP nửa đầu năm nay của ngành chế biến - chế tạo là 11,4%.
"Một số ngành công nghiệp truyền thống tăng thấp, chịu sức ép bào mòn biên lợi nhuận do chi phí nguyên vật liệu nhập khẩu, cước vận tải quốc tế tăng cao nên doanh nghiệp thận trọng mở rộng quy mô", Cục Thống kê nhận định.
Công nhân tại Công ty may mặc Dony tại xã Vĩnh Lộc A, TP HCM, tháng 8/2025. Ảnh: Quỳnh Trần
Các ngành sản xuất, xuất khẩu khác cũng đối diện không ít áp lực từ yêu cầu của khách hàng đến chi phí logistics. Ví dụ, thủy sản mang về gần 5,8 tỷ USD, tăng 12,8% nhưng đơn hàng có xu hướng ngắn, chia nhỏ, giá cạnh tranh, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP).
Cuộc xung đột Trung Đông kéo dài 4 tháng gây áp lực lớn lên các tuyến vận tải biển, đặc biệt qua kênh đào Suez. Điều này làm tăng cước tàu và kéo dài thời gian giao hàng của các ngành, trong đó có gỗ nội thất đến các thị trường trọng điểm như Mỹ và châu Âu.
Hồi tháng 4, khảo sát chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) của S&P Global (Mỹ) cho biết xung đột Trung Đông đẩy chi phí đầu vào và giá cả đầu ra tăng nhanh nhất trong 15 năm. Thực tế này khiến đơn hàng mới sụt giảm lần đầu sau 8 tháng.
Sau tháng 4 áp lực đỉnh điểm, đơn hàng mới bắt đầu hồi phục vào tháng 5 và 6 nhờ nhu cầu cải thiện. Tháng trước, PMI đạt 51,8 điểm, giảm so với mức 52,8 của tháng 5 nhưng vẫn trên ngưỡng 50, tức là có cải thiện.
"Ngành sản xuất Việt Nam kết thúc nửa đầu năm nay với tín hiệu tích cực, khi cả số lượng đơn đặt hàng mới và sản lượng đều duy trì đà tăng", ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, nhận định.
Các dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp sản xuất lạc quan hơn thời gian tới, nhưng môi trường kinh doanh vẫn còn nhiều thách thức. Theo điều tra của Cục Thống kê, 39,4% doanh nghiệp chế biến, chế tạo đánh giá xu hướng kinh doanh quý III tốt hơn, cao hơn mức 36,3% của quý II.
Xu hướng tương tự tại đầu tàu kinh tế TP HCM, với 37,1% đánh giá tình hình quý này thuận lợi hơn quý trước. Khoảng 42,5% doanh nghiệp cho biết họ thấy ổn định và 20,4% nghĩ khó khăn hơn.
Chiến sự Trung Đông hạ nhiệt khi Mỹ - Iran đạt thỏa thuận đàm phán, nhưng lo ngại rủi ro, áp lực né thuế quan đã thúc đẩy các nhà nhập khẩu gom hàng sớm, ngay từ quý III, theo giới phân tích.
Ông Andrew Harker đánh giá ngành sản xuất Việt Nam nhìn chung đang bước vào nửa cuối năm với nền tảng tích cực. "Các công ty sẽ có nhiều thuận lợi để duy trì đà tăng trưởng nếu môi trường quốc tế ổn định hơn trong thời gian còn lại của năm 2026", ông nêu.
Diễn biến chỉ số Drewry World Container Index từ đầu năm đến nay. Nguồn: Drewry
Tuy nhiên, thách thức vẫn chưa hết. Theo S&P Global, tâm lý kinh doanh của các nhà sản xuất Việt Nam vẫn thấp hơn mức trước khi xảy ra xung đột Trung Đông. "Điều kém tích cực trong tháng 6 là việc làm tiếp tục giảm, dù sản lượng và số đơn đặt hàng mới tăng", ông Andrew nói thêm.
Cùng với đó, chi phí vận tải chưa hạ nhiệt, khi giá cước container chạm mức cao nhất gần 2 năm. Chỉ số Drewry World Container Index trong tuần gần đây đã vượt mốc 4.500 USD một FEU, tức chi phí vận chuyển giao ngay trung bình một container 40 feet là 4.500 USD, tăng khoảng 40% so với cùng kỳ.
Khảo sát của Cục Thống kê TP HCM cũng cho thấy hai rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp sản xuất là cạnh tranh hàng trong nước gia tăng (46,6%) và nhu cầu nội địa giảm (46,2%). Bên cạnh đó, áp lực từ lãi suất cao (34,3%), nhu cầu quốc tế thấp (30,7%) và khó khăn về tài chính (25,6%).
Thực tế, chỉ số IIP 6 tháng đầu năm ước tăng 10,8% so với cùng kỳ 2025, nhưng con số này vẫn thấp hơn mục tiêu cả năm (12-14%). Về phía các địa phương, theo Cục Thống kê, trong nửa đầu năm, một nửa địa phương có chỉ số IIP tăng dưới 12%.
Để thúc đẩy sản xuất công nghiệp, tạo lực đẩy tăng trưởng cả năm nay, Cục Thống kê kiến nghị doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn cung, kiểm soát chi phí logistics và chủ động quản trị chuỗi cung ứng. Phía cơ quan quản lý cần tháo gỡ thủ tục để khơi thông vật liệu, thúc đẩy giải ngân đầu tư công, bảo đảm an ninh năng lượng và ứng dụng AI vào chuyển đổi số.
Viễn Thông
