Sau một năm triển khai mô hình #chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều vấn đề về tổ chức bộ máy và con người ở cấp xã đã được đặt ra. Đây là vấn đề được nhiều địa phương quan tâm, kiến nghị để vận hành hiệu quả, nâng cao chất lượng quản trị và năng lực thực thi, theo yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước #Tô-Lâm.
Việc chuyển từ 3 cấp chính quyền địa phương sang 2 cấp là một thay đổi lớn. Thời gian chuẩn bị ngắn nhưng đúng ngày 1/7/2025, mô hình đã đi vào hoạt động. Đây là một kỳ tích, thể hiện sự quyết tâm cao của hệ thống chính trị. Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận những hạn chế, đặc biệt là đội ngũ #công-chức-cấp-xã.
Chất lượng đội ngũ công chức cấp xã
Đội ngũ #công chức cấp xã hiện nay gồm 3 bộ phận chính: (1) Công chức cũ tại xã trước 1/7/2025, vốn được đánh giá thấp về năng lực; (2) Cán bộ từ cấp huyện chuyển về, thường bỡ ngỡ với nhiệm vụ mới; (3) Cán bộ từ cấp tỉnh về, phải làm quen hoàn toàn với công việc cơ sở. Sự pha trộn này khiến chất lượng chưa đồng đều, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã.
Cơ cấu vị trí việc làm bất cập
Theo Nghị định 361, cấp xã có 45 vị trí việc làm (VTVL), nhưng nhiều VTVL gộp quá nhiều lĩnh vực, ví dụ: VTVL chuyên viên về nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, thủy lợi, thủy sản, phát triển nông thôn, phòng chống thiên tai, giảm nghèo. Hay VTVL về phát thanh, truyền hình, báo chí, thông tin cơ sở, ứng dụng công nghệ thông tin, #chuyển đổi số... Điều này khiến không thể có công chức am hiểu tất cả các lĩnh vực. Cách xác định VTVL hiện tại thiếu khoa học, cần được chuẩn hóa lại.
Số lượng biên chế chưa phù hợp
Trước đây, mỗi xã có 19-23 biên chế; sau 1/7/2025, tạm thời nâng lên 32, tối đa 50 (xã) và 70 (phường). Tuy nhiên, đa số địa phương cho rằng số này không đủ. Việc nâng biên chế cần dựa trên khối lượng công việc thực tế của từng xã, không thể áp dụng một con số chung. Cần xác định rõ nhiệm vụ của cấp xã, từ đó tính toán số lượng công chức cần thiết.
Giải pháp
Để nâng cao hiệu quả, cần: (1) Định rõ công việc của từng xã cụ thể; (2) Chuẩn hóa lại cơ cấu công chức theo hướng chuyển từ hệ thống chức nghiệp sang vị trí việc làm thực chất; (3) Xác định biên chế trên cơ sở khoa học, tránh áp đặt đồng loạt. Cần có sự thay đổi lớn về nhận thức và cách làm để bảo đảm #chính-quyền-địa-phương-2-cấp vận hành hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển.
Bài toán về công chức cấp xã không chỉ là số lượng hay chất lượng, mà còn là sự phù hợp giữa cơ cấu tổ chức và nhiệm vụ thực tế. Việc #cải cách hành chính cần đi đôi với đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ, và đặc biệt là tư duy #tinh-gọn-hợp-lý thay vì chỉ chạy theo số lượng. Chỉ khi giải quyết được những vấn đề này, mô hình chính quyền 2 cấp mới thực sự phát huy hiệu quả, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.
Đây cũng là cơ hội để Việt Nam xây dựng một nền hành chính hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh #chuyển-đổi-số và hội nhập quốc tế. Các địa phương cần chủ động đề xuất, thí điểm những mô hình phù hợp, tránh tình trạng một khuôn mẫu cứng nhắc cho tất cả.
