Trong bối cảnh giá nhà đất ngày càng leo thang, đặc biệt tại các đô thị lớn, vấn đề nhà ở cho người lao động thu nhập thấp đang trở thành một thách thức nan giải. Tại Hội thảo quốc tế “Nhà ở bao trùm - Kinh nghiệm và thực tiễn ở Việt Nam, quốc tế” diễn ra ở #Đà Nẵng vào ngày 24/6, bà Dao Harrison, Chuyên gia cao cấp về nhà ở của #Ngân hàng Thế giới (WB), đã đưa ra một đề xuất mang tính đột phá: Nhà nước nên hỗ trợ tài chính để nâng cấp nhà cho thuê tư nhân, thay vì chỉ tập trung xây dựng các dự án mới.
Thực trạng nhà ở và đề xuất từ chuyên gia WB
Bà Harrison nhận định rằng dù Việt Nam đạt được mức tăng trưởng kinh tế ấn tượng, nhưng chi phí đất đai và xây dựng tăng cao đang đẩy giá nhà vượt quá khả năng chi trả của người lao động. Trong khi đó, nguồn cung thị trường lại tập trung chủ yếu vào phân khúc trung và cao cấp, bỏ ngỏ nhu cầu về nhà ở giá rẻ. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều công nhân phải sống trong các khu nhà trọ chật chội, thiếu tiện nghi, thậm chí không đảm bảo an toàn. Bà gợi ý cần mở rộng khái niệm “nhà ở giá bình dân” sang cả phân khúc nhà cho thuê tư nhân. Thay vì chỉ tập trung xây dựng dự án mới, Chính phủ có thể hỗ trợ tài chính để các chủ nhà trọ nâng cấp, cải tạo chỗ ở hiện hữu. Giải pháp này không chỉ tận dụng quỹ đất trung tâm, giúp người lao động ở gần nơi làm việc, mà còn giảm áp lực lên hạ tầng đô thị và tiết kiệm chi phí giải phóng mặt bằng.
Để minh họa cho khả năng ứng dụng, bà Harrison đề cập đến mô hình nền tảng quản lý tương tự Mamikos của Indonesia. Nền tảng này kết nối với ngân hàng, cấp vốn cho chủ nhà sửa sang tài sản, đồng thời mọi giao dịch đóng tiền thuê hàng tháng qua ứng dụng sẽ biến thành dữ liệu thay thế, giúp lao động tự do xây dựng lịch sử tín dụng. Đây là cách tiếp cận sáng tạo, vừa giải quyết vấn đề vốn cho chủ nhà, vừa tạo cơ hội tiếp cận tín dụng cho người thuê.
Phản hồi từ địa phương và những thách thức
Ông Lê Văn Tuấn, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP Đà Nẵng, đánh giá đề xuất “có giá trị thực tiễn và mang tính đột phá”. Theo ông, việc hỗ trợ nâng cấp nhà cho thuê tư nhân có thể tận dụng quỹ đất hiện có, thay vì Nhà nước mất thời gian và chi phí giải phóng mặt bằng để có đất sạch cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra những khó khăn hiện tại: nguồn vốn tín dụng ưu đãi của Đà Nẵng cho chủ đầu tư và người mua nhà ở xã hội chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế; chi phí đầu tư xây dựng, giải phóng mặt bằng và đầu tư hạ tầng ngày càng lớn. Trong giai đoạn 2021-2025, Đà Nẵng đã hoàn thành 6.352 căn hộ nhà ở xã hội và đang rà soát 113 khu đất, diện tích khoảng 390 ha để xây 36 dự án nhà ở xã hội, nhà cho thuê tới 2030. Số dự án này hoàn thành sẽ cung cấp khoảng 31.029 căn hộ, nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu.
Ở góc độ vĩ mô, #nhà ở xã hội và nhà cho thuê là phân khúc được Chính phủ ưu tiên phát triển tới 2030. Hôm 22/6, Thủ tướng yêu cầu các địa phương chủ động giải phóng mặt bằng, chuẩn bị quỹ đất sạch để phát triển nhà ở cho thuê. Đồng thời, các bộ ngành được giao nghiên cứu xây dựng chính sách đất đai, tín dụng, cơ chế tài chính và thuế phù hợp nhằm phát triển nhanh thị trường nhà ở cho thuê với giá hợp lý, khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư. Bộ Xây dựng đang nghiên cứu cơ chế ưu đãi về đất đai, tài chính để phát triển loại nhà ở này.
Kiến nghị và giải pháp từ chuyên gia
Phó giám đốc Sở Xây dựng Đà Nẵng kiến nghị Trung ương duy trì ổn định các chương trình tín dụng ưu đãi dài hạn cho cả chủ đầu tư lẫn người mua nhà, đồng thời sớm hoàn thiện cơ chế vận hành Quỹ nhà ở quốc gia và các quỹ nhà ở địa phương. Ông cũng đề xuất các tổ chức quốc tế hỗ trợ vốn ưu đãi cho các chương trình phát triển nhà ở xã hội và nhóm đối tượng yếu thế tại địa phương. Về phía WB, bà Dao Harrison cho rằng ngoài nguồn lực hỗ trợ ưu đãi, Việt Nam có thể thành lập cơ quan tái cấp vốn thế chấp quốc gia hoặc các quỹ bảo lãnh tín dụng để chia sẻ rủi ro, giúp ngân hàng khơi thông dòng vốn kỳ hạn 15-20 năm cho phân khúc nhà ở bình dân. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường #tài chính còn nhiều rào cản.
Đề xuất của chuyên gia WB không chỉ là một giải pháp tình thế mà còn mở ra hướng đi bền vững cho vấn đề nhà ở tại Việt Nam. Thay vì chỉ xây mới, việc nâng cấp nhà trọ tư nhân giúp tận dụng nguồn lực sẵn có, giảm áp lực lên ngân sách nhà nước và tạo ra những khu ở chất lượng hơn cho người lao động. Đây cũng là cơ hội để thúc đẩy thị trường #nhà cho thuê phát triển lành mạnh, góp phần ổn định an sinh xã hội. Tuy nhiên, để hiện thực hóa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành, địa phương và các tổ chức quốc tế, cùng với cơ chế chính sách rõ ràng, minh bạch. #bất động sản Việt Nam đang đứng trước ngã rẽ quan trọng, và những ý tưởng như từ WB có thể là chìa khóa để mở ra cánh cửa nhà ở cho hàng triệu người lao động.
