Trong bối cảnh nhu cầu #sử-dụng-điện tăng cao vào mùa nắng nóng, câu chuyện #tiết kiệm điện lại trở nên nóng hơn bao giờ hết. Tại tọa đàm "#tiết-kiệm-điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp" do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức sáng 22/6, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, đã thẳng thắn chỉ ra một thực trạng đáng buồn: nhiều người vẫn mang tư duy "có tiền thì có quyền lãng phí điện". Đây không chỉ là vấn đề về nhận thức mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến #an ninh năng lượng quốc gia và sự #phát triển bền vững.
Thực trạng nhận thức về tiết kiệm điện
Ông Hà Đăng Sơn cho biết, dù Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (#EVN) đã triển khai nhiều chương trình truyền thông, nâng cao nhận thức về #tiết kiệm năng lượng, nhưng ở khu vực hộ gia đình – chiếm khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ điện – vẫn còn nhiều vấn đề. Nhiều người cho rằng: "Tôi có tiền, tôi trả được tiền điện, vậy tại sao tôi không được dùng nhiều?" Tư duy này dẫn đến hành vi lãng phí, mà họ không lường trước được những tác động tiêu cực đến toàn hệ thống.
Theo ông, chi phí điện năng hiện tại chưa phản ánh đúng chi phí thực tế. Khi #sử dụng điện vượt quá một ngưỡng công suất, hệ thống phải huy động các nguồn điện đắt đỏ hơn, gây áp lực đầu tư lớn. Tuy nhiên, người dùng lãng phí chưa phải gánh đầy đủ chi phí đó, vì #giá điện bán lẻ vẫn được kiểm soát và còn bù chéo. Điều này vô tình khuyến khích thói quen tiêu dùng không bền vững.
Tiết kiệm điện – lợi ích kép cho gia đình và xã hội
Phó Tổng Giám đốc EVN Ngô Sơn Hải nhấn mạnh, tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí tiền điện cho mỗi hộ gia đình mà còn mang ý nghĩa lớn hơn: góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững. Với tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện hiện nay, mỗi năm hệ thống điện quốc gia cần bổ sung khoảng 4.000-5.000 MW công suất mới. Trong khi đó, nếu tiết kiệm được 2% công suất tiêu thụ, chúng ta đã giảm được nhu cầu đầu tư tương đương 1.000 MW – một con số không nhỏ.
Ông dẫn chứng: để bổ sung 1.000 MW từ các dự án điện gió ngoài khơi hoặc điện khí LNG, phải mất 3-4 năm hoàn tất thủ tục và xây dựng. Tiết kiệm điện là giải pháp nhanh chóng, hiệu quả và ít tốn kém hơn nhiều. Mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn góp phần giảm chi phí chung của toàn xã hội, hạn chế việc huy động các nguồn điện đắt đỏ.
Những rào cản trong thói quen tiêu dùng
Bên cạnh tư duy "có tiền là có quyền lãng phí", ông Hà Đăng Sơn cũng chỉ ra một số rào cản khác. Nhiều người dân và doanh nghiệp vẫn có xu hướng mua thiết bị điện giá rẻ, mà không quan tâm đến hiệu suất năng lượng. Thiết bị rẻ thường có hiệu suất thấp, dễ gây cháy nổ và tiêu tốn nhiều điện năng hơn. Ngoài ra, thói quen theo dõi số liệu tiêu thụ điện hầu như chưa được hình thành. EVN đã cung cấp các công cụ giúp người dùng kiểm tra lượng điện tiêu thụ hàng ngày, nhưng ít ai thực sự quan tâm.
"Ngày xưa khi tôi đi học, thầy giáo dạy rằng: 'Bạn không thể quản lý được cái mà bạn không đo đạc được'. Nhất định phải đo đạc, phải đánh giá, phải theo dõi số liệu thì mới biết việc tiêu dùng và tiết kiệm của mình như thế nào cho đúng", ông Sơn chia sẻ.
Giải pháp từ chính sách và ý thức cộng đồng
Để thay đổi nhận thức, cần có sự phối hợp đồng bộ từ các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân. Các chương trình truyền thông cần đi sâu vào lợi ích thiết thực của #tiết-kiệm-năng-lượng, không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu. Bên cạnh đó, cần có các chính sách giá điện linh hoạt hơn, phản ánh đúng chi phí biên của hệ thống, khuyến khích sử dụng điện hiệu quả. Việc đầu tư vào các thiết bị tiết kiệm điện như điều hòa inverter, bóng đèn LED cũng cần được khuyến khích thông qua các chương trình hỗ trợ hoặc ưu đãi.
Ông Ngô Sơn Hải cũng nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong quản lý tiêu thụ điện. Các hệ thống nhà thông minh, ứng dụng theo dõi điện năng giúp người dùng dễ dàng kiểm soát lượng điện tiêu thụ và điều chỉnh hành vi. Đây là những công cụ hữu ích để xây dựng thói quen tiết kiệm điện bền vững.
Cuối cùng, mỗi cá nhân cần thay đổi tư duy từ "có tiền thì có quyền lãng phí" sang "tiết kiệm là trách nhiệm với cộng đồng và tương lai". Bởi lẽ, nguồn năng lượng không phải là vô tận, và việc sử dụng điện hợp lý không chỉ giúp giảm hóa đơn mà còn góp phần bảo vệ môi trường và đảm bảo an ninh năng lượng cho đất nước. Hãy bắt đầu từ những hành động nhỏ như tắt đèn khi không sử dụng, điều chỉnh nhiệt độ điều hòa hợp lý, và lựa chọn thiết bị có hiệu suất cao. Mỗi kWh tiết kiệm hôm nay là một bước tiến vững chắc cho ngày mai bền vững.
