Bộ Nội vụ vừa có văn bản trả lời góp ý của các bộ, ngành, địa phương về dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Trong đó, đáng chú ý là đề xuất mở rộng đối tượng tham gia #BHXH bắt buộc đối với lao động phi chính thức, đặc biệt là #tài xế công nghệ, #shipper, bán hàng online. Tuy nhiên, Bộ Nội vụ đã bác bỏ kiến nghị này, gây nhiều tranh luận trong dư luận.
Đề xuất từ địa phương và phản hồi của Bộ Nội vụ
UBND TP Hải Phòng đã đề nghị mở rộng diện bao phủ BHXH bắt buộc cho nhóm #lao động nền tảng số, như lái xe công nghệ, shipper. Lý do là nhóm này có thu nhập ổn định nhưng lại không được hưởng các quyền lợi an sinh xã hội cơ bản. Tuy nhiên, Bộ Nội vụ cho rằng hiện nay, những đối tượng này đã thuộc diện tham gia BHXH tự nguyện với phương thức đóng linh hoạt. Nhà nước cũng có nhiều chính sách hỗ trợ họ tham gia. Việc chuyển sang BHXH bắt buộc sẽ khiến họ mất đi các hỗ trợ này, đồng thời phương thức đóng không còn linh hoạt, không phù hợp với đặc thù thu nhập không ổn định của nhóm lao động này.
Thay vào đó, Bộ Nội vụ đề nghị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để tăng khả năng tiếp cận chính sách BHXH tự nguyện cho nhóm lao động phi chính thức. Điều này cho thấy cơ quan quản lý đang thận trọng trong việc mở rộng diện bắt buộc, ưu tiên giải pháp công nghệ để hỗ trợ thay vì thay đổi khung pháp lý ngay.
Góc nhìn từ các chuyên gia và địa phương khác
Không chỉ Hải Phòng, nhiều địa phương khác như Bắc Ninh, Cao Bằng cũng có những kiến nghị tương tự. Sở Nội vụ tỉnh Bắc Ninh đề nghị bổ sung quy định mở rộng diện bao phủ BHXH bắt buộc đối với nhóm lao động có việc làm, có thu nhập thường xuyên nhưng quan hệ lao động chưa được xác lập đầy đủ. Theo cơ quan này, dự luật cần có tiêu chí xác định phù hợp cho các nhóm như lao động thời vụ, lao động nền tảng số, cộng tác viên, hướng dẫn viên du lịch, đại lý bảo hiểm, môi giới bất động sản.
Trong khi đó, Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng phân tích rằng nên chuyển tiêu chí xác định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc từ dựa trên "quan hệ lao động/hợp đồng lao động" sang dựa trên "thu nhập thực tế". Cơ quan này đề nghị mọi đối tượng có thu nhập ổn định đều thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, không phân biệt thời hạn hợp đồng hay hình thức làm việc. Đồng thời, cần có cơ chế ngân sách hỗ trợ một phần tiền đóng để khuyến khích các nhóm lao động đặc thù tham gia.
Các chuyên gia lao động cũng từng nhiều lần đề xuất đưa tài xế công nghệ vào diện BHXH bắt buộc khi góp ý sửa đổi Bộ luật Lao động 2019 và Luật BHXH 2024. Họ cho rằng tài xế công nghệ và shipper đáp ứng các tiêu chí của người lao động theo Bộ luật Lao động: làm việc theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý của người sử dụng lao động. Tuy nhiên, Bộ Nội vụ vẫn chưa đồng tình.
Thực trạng và thách thức đối với lao động nền tảng số
Hiện nay, số lượng lao động trong lĩnh vực kinh tế nền tảng số ngày càng lớn, đặc biệt là các ứng dụng gọi xe công nghệ, giao hàng, bán hàng online. Theo thống kê, Việt Nam có hàng triệu tài xế công nghệ và shipper, nhưng tỷ lệ tham gia BHXH còn rất thấp. Nguyên nhân chính là do thu nhập không ổn định, quan hệ lao động lỏng lẻo, và thiếu các chính sách phù hợp.
Việc Bộ Nội vụ chưa mở rộng diện bắt buộc có thể khiến nhiều lao động tiếp tục đối mặt với rủi ro về an sinh xã hội. Tuy nhiên, việc áp dụng BHXH bắt buộc một cách ồ ạt cũng có thể gây khó khăn cho các doanh nghiệp nền tảng và người lao động. Cần có lộ trình phù hợp, kết hợp với ứng dụng #công nghệ để quản lý và hỗ trợ.
Giải pháp từ ứng dụng công nghệ thông tin
Bộ Nội vụ đề nghị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để tăng khả năng tiếp cận BHXH tự nguyện. Điều này có thể bao gồm việc xây dựng các nền tảng số cho phép người lao động đăng ký, đóng góp và theo dõi quyền lợi một cách dễ dàng. Các ứng dụng như #Bitcoin hay ví điện tử có thể được tích hợp để tạo sự thuận tiện. Tuy nhiên, cần đảm bảo tính bảo mật và minh bạch.
Ngoài ra, việc sử dụng dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp cơ quan quản lý xác định chính xác đối tượng lao động phi chính thức, từ đó đưa ra chính sách phù hợp. Các sàn thương mại điện tử và ứng dụng gọi xe có thể đóng vai trò trung gian trong việc thu hộ và quản lý BHXH cho người lao động.
Kết luận
Việc Bộ Nội vụ chưa mở rộng diện đóng BHXH bắt buộc cho tài xế công nghệ và shipper là một quyết định thận trọng, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi của lao động phi chính thức. Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh, cần có những giải pháp linh hoạt, kết hợp giữa chính sách và công nghệ để đảm bảo an sinh xã hội cho tất cả người lao động. Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật BHXH sẽ được trình Quốc hội trong năm nay, và hy vọng sẽ có những điều chỉnh phù hợp với thực tiễn.
Bạn nghĩ sao về vấn đề này? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn về #KinhDoanh và #ĐờiSống để cùng thảo luận!
