Áp lực #tiền lương đang trở thành rào cản lớn đối với hôn nhân và #sinh con của người #lao động Việt Nam. Theo khảo sát mới nhất từ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, hơn một nửa lao động độc thân (55%) cho biết #thu nhập thấp khiến họ chưa dám #kết hôn. Trong khi đó, 73% người đã lập gia đình thừa nhận tiền lương hiện tại ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định sinh thêm con.
Kết quả được công bố tại kỳ đàm phán #lương-tối-thiểu năm 2027 của Hội đồng Tiền lương quốc gia ngày 23/6. Khảo sát được thực hiện trong tháng 3-4 với 2.000 lao động tại gần 200 doanh nghiệp ở 7 tỉnh, thành phố. Đây là một bức tranh toàn cảnh về thực trạng tài chính của người lao động, phản ánh những khó khăn chồng chất trong bối cảnh #chi phí sinh hoạt leo thang.
Áp lực tài chính và quyết định hôn nhân
Theo khảo sát, 55% lao động độc thân cho biết áp lực tiền lương là nguyên nhân chính khiến họ chưa lập gia đình. Nhiều người cho rằng thu nhập hiện tại chưa đủ để bảo đảm cuộc sống ổn định cho hôn nhân, nhất là trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, nhà ở và nuôi dạy con cái ngày càng tăng. Tổ chức công đoàn nhận định tiền lương không chỉ ảnh hưởng đến chi tiêu hằng ngày mà còn quyết định khả năng mua nhà, tích lũy và chuẩn bị tài chính cho tương lai. Khi thu nhập chỉ đủ trang trải cuộc sống, nhiều lao động buộc phải lùi các kế hoạch lớn của đời sống cá nhân.
Quyết định sinh con bị ảnh hưởng
Áp lực tài chính cũng tác động rõ đến quyết định sinh con. Trong nhóm đã kết hôn, 73% cho biết tiền lương hiện tại ảnh hưởng đến kế hoạch sinh thêm con. Chi phí học tập, chăm sóc sức khỏe và nuôi dạy con ngày càng cao khiến nhiều gia đình lựa chọn trì hoãn. Chi phí giáo dục tiếp tục là một trong những gánh nặng lớn nhất. Có 55% lao động cho biết tiền lương chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu học tập của con cái. Nhiều người phải sử dụng tiền tiết kiệm, vay mượn hoặc nhờ hỗ trợ từ người thân để trang trải các khoản chi liên quan đến giáo dục.
Khả năng chăm sóc sức khỏe giảm sút
Khả năng bảo đảm nhu cầu chăm sóc sức khỏe cũng giảm sút. Chỉ 40% người được khảo sát cho biết thu nhập hiện nay đủ đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh cơ bản, thấp hơn mức 44% của năm 2025. Điều này cho thấy sức khỏe của người lao động đang bị đe dọa khi họ phải cắt giảm các chi phí y tế thiết yếu.
Điều kiện nhà ở chật chội
Điều kiện nhà ở của một bộ phận lao động vẫn gặp nhiều khó khăn. Khoảng 32% đang thuê trọ tư nhân và gần 1% ở nhà tập thể của doanh nghiệp. Bình quân mỗi phòng trọ rộng hơn 23 m2 có khoảng ba người sinh sống, tương đương chưa đến 8 m2 mỗi người. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết tỷ lệ thuê trọ tăng so với năm trước trong khi diện tích sử dụng bình quân tiếp tục giảm. Đây là một thực trạng đáng báo động, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe tinh thần của người lao động.
Bức tranh tài chính căng thẳng
Khảo sát cũng phản ánh bức tranh tài chính còn nhiều áp lực. Có 54% lao động cho biết thu nhập chỉ vừa đủ chi tiêu cơ bản của gia đình; 17% phải chi tiêu tằn tiện; 21% không đủ sống và phải làm thêm giờ để bù đắp thu nhập. Chỉ 8% có khả năng tích lũy. Đáng chú ý, tỷ lệ lao động thường xuyên vay mượn để bù đắp thiếu hụt chi tiêu đã tăng từ 13% năm 2025 lên 27% trong năm nay. Theo tổ chức công đoàn, điều này cho thấy chi phí sinh hoạt đang tăng nhanh hơn tốc độ cải thiện thu nhập thực tế. Dù 64% lao động được điều chỉnh #lương-tối-thiểu vùng từ đầu năm 2026, nhiều doanh nghiệp chỉ tăng lương cho nhóm lao động có mức lương thấp để đáp ứng quy định đóng bảo hiểm xã hội. Vì vậy, thu nhập thực nhận của không ít người lao động gần như không thay đổi.
Trong khi đó, số liệu của Cục Thống kê cho thấy chỉ số giá tiêu dùng (CPI) 5 tháng đầu năm tăng 4,31% so với cùng kỳ năm trước. Trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ chính, nhiều nhóm tăng mạnh như nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,6%; giao thông tăng 5,2%; hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng gần 4,8%. Sự mất cân đối giữa thu nhập và chi phí sinh hoạt đang đẩy người lao động vào vòng xoáy khó khăn.
Đề xuất tăng #lương tối thiểu vùng
Từ thực tế trên, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất điều chỉnh #lương-tối-thiểu vùng từ ngày 1/1/2027 với hai phương án tăng 9,8% hoặc 8,5%. Khi đó, tiền lương 4 vùng sẽ là (đơn vị: triệu đồng): Vùng I: 5,83 hoặc 5,76; Vùng II: 5,19 hoặc 5,13; Vùng III: 4,54 hoặc 4,49; Vùng IV: 4,06 hoặc 4,01. Trong khi đó, đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng việc điều chỉnh lương cần được tính toán hài hòa giữa mục tiêu cải thiện đời sống người lao động và khả năng duy trì sản xuất, bảo đảm việc làm của doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động. Bài toán tăng lương không chỉ là câu chuyện của riêng người lao động mà còn là thách thức đối với toàn nền kinh tế.
Nhìn chung, áp lực tiền lương đang tác động sâu sắc đến các quyết định cá nhân của người lao động, từ hôn nhân đến sinh con. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự chung tay của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và xã hội. Việc tăng lương tối thiểu là cần thiết, nhưng cũng cần các giải pháp đồng bộ như kiểm soát lạm phát, hỗ trợ nhà ở, y tế và giáo dục. Chỉ khi đó, người lao động mới có thể yên tâm xây dựng gia đình và đóng góp cho sự phát triển đất nước.
