Trong nỗ lực kiểm soát chặt chẽ hơn việc mua bán #thuốc-lá, #Bộ-Y-tế vừa đưa ra đề xuất mới: người mua #thuốc lá có thể phải xuất trình #căn cước công dân hoặc ứng dụng định danh quốc gia (#VNeID) nếu nhân viên bán hàng nghi ngờ chưa đủ 18 tuổi. Động thái này được công bố tại Hội thảo lấy ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật #phòng chống tác hại thuốc lá, do #Bộ Y tế tổ chức ngày 6/7.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), quy định này nhằm tạo cơ sở pháp lý để các cửa hàng bán lẻ chủ động từ chối bán cho người dưới 18 tuổi, đồng thời giúp cơ quan chức năng dễ dàng kiểm tra, giám sát. Thực tế, khảo sát của Trường Đại học Y tế công cộng năm 2024 cho thấy 30,5% chủ cửa hàng từng bán thuốc lá cho người chưa thành niên, dù con số này đã giảm so với 40,8% năm 2017. Điều này chứng tỏ tình trạng thanh thiếu niên dễ dàng mua thuốc lá vẫn còn phổ biến, và việc kiểm tra giấy tờ là cần thiết.
Không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra độ tuổi, dự thảo còn đề xuất cấm hoàn toàn việc trưng bày sản phẩm thuốc lá và hình ảnh liên quan tại các điểm bán buôn, bán lẻ. Đây là điểm khác biệt lớn so với luật hiện hành, vốn chỉ giới hạn mỗi nhãn hiệu được trưng bày tối đa một bao, một tút hoặc một hộp. Nghiên cứu năm 2024 chỉ ra có tới 40,9% cửa hàng vi phạm quy định này, biến việc trưng bày thành kênh quảng cáo lén lút. Đại diện Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế) nhấn mạnh: trưng bày sản phẩm là quảng cáo thay thế, khai thác thị giác, khiến trẻ em tiếp cận thường xuyên sẽ tăng nguy cơ thử hút thuốc lên 1,6 lần và bị lôi cuốn vào việc hút thuốc trong tương lai lên 1,3 lần.
Một nghiên cứu tại 20 quốc gia áp dụng lệnh cấm trưng bày cho thấy trong 7 năm có thể giảm gần 31% tỷ lệ người trưởng thành hút thuốc. Nếu Việt Nam áp dụng, ước tính có thể giảm được 5 triệu người hút thuốc, tương ứng trung bình giảm 719.700 người mỗi năm. Từ đó, xã hội tiết kiệm khoảng 4.000 tỷ đồng/năm chi phí y tế. Đây là con số đáng kể, bởi hiện nay, chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây ra ước khoảng 108.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP năm 2022.
Việt Nam hiện thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới, đứng thứ 3 ASEAN. Mỗi năm, có trên 100.000 người tử vong vì các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó nhiều người không hút thuốc nhưng phải hít khói thụ động. Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh: thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm. Dự thảo Luật sửa đổi dự kiến sẽ được trình Quốc hội khóa 16 cho ý kiến và thông qua vào kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026).
Đề xuất này nằm trong loạt biện pháp mạnh tay của Bộ Y tế nhằm giảm thiểu tác hại của #thuốc-lá, hướng tới một thế hệ không khói thuốc. Trước đó, Bộ Y tế từng đề xuất cấm người sinh từ năm 2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá. Với quy định mới, việc kiểm tra căn cước sẽ là công cụ hữu hiệu để thực thi. Người dân cần chuẩn bị tâm lý mang theo giấy tờ tùy thân khi mua thuốc lá, tương tự như khi mua rượu bia ở nhiều nước. Liệu đề xuất này có được thông qua và đi vào cuộc sống? Hãy cùng chờ đợi.
