Một nền kinh tế hiện đại không thể tiếp tục dựa quá lâu vào cách quản lý doanh thu theo ước đoán, thỏa thuận và kinh nghiệm. Tuy nhiên, thực tế những tháng đầu triển khai các biện pháp quản lý thuế mới cho thấy, mục tiêu đúng chưa có nghĩa là cách thực hiện đã tối ưu. Nhiều hộ kinh doanh lúng túng với hóa đơn, phần mềm, kê khai, chứng từ; có người tạm dừng kinh doanh, sa thải người làm công,… không phải vì họ muốn né thuế, mà vì họ sợ làm sai có thể gặp rủi ro pháp lý.
Từ đề xuất thuế cố định của #Hộ kinh doanh đến kinh nghiệm của Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (#OECD) về các chế độ thuế đơn giản cho doanh nghiệp siêu nhỏ, một câu hỏi đáng được đặt ra: Liệu đơn giản hóa thủ tục có phải là cách để Nhà nước thu được nhiều hơn, bền vững hơn?
Thuế cố định - một lối đi khác sau thuế khoán
Từ thực tế đó, #Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đề xuất Chính phủ nghiên cứu chính sách thuế cố định đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1-3 tỷ đồng mỗi năm.
Điểm cần nhấn mạnh là đây không phải đề xuất quay lại thuế khoán trước đây. Theo cách tiếp cận của Hiệp hội, thuế cố định có thể được xác định bằng tỷ lệ hoặc bằng một số tiền do cơ quan thuế tính toán trên cơ sở dữ liệu, mức lợi nhuận bình quân của từng lĩnh vực, ngành nghề và quy mô kinh doanh.
Nói cách khác, nếu thuế khoán cũ không được hưởng ứng vì phụ thuộc nhiều vào ước lượng, thỏa thuận và cảm tính, thì thuế cố định mới cần được thiết kế trên nền tảng dữ liệu, công khai và có tiêu chí rõ ràng. Mức thuế không nên là kết quả của thương lượng giữa hộ kinh doanh và cán bộ thuế, mà phải dựa trên những tham số có thể kiểm chứng: doanh thu, ngành nghề, địa bàn, biên lợi nhuận bình quân và lịch sử giao dịch.
Đó là điểm khác biệt then chốt. Nhà nước vẫn kiểm soát được nghĩa vụ thuế, trong khi người kinh doanh không còn phải gánh toàn bộ hệ thống thủ tục như hiện nay. Giá trị lớn nhất của đề xuất này không nằm ở chuyện nộp ít hay nhiều thuế hơn, mà ở chỗ giảm đáng kể chi phí để thực hiện nghĩa vụ thuế.
Đơn giản hóa không có nghĩa là buông lỏng quản lý
Một băn khoăn thường được đặt ra là nếu áp dụng #thuế cố định hoặc cơ chế kê khai đơn giản hơn, liệu có làm gia tăng thất thu ngân sách? Đây là câu hỏi hoàn toàn chính đáng. Nhưng cần phân biệt rất rõ hai khái niệm: Giảm thuế và giảm chi phí tuân thủ. Chúng không phải là một.
Theo tính toán của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, chi phí công nghệ và quản lý của cơ quan thuế cũng có thể ở mức 6.460-19.382 tỷ đồng mỗi năm. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, tiền bạc mà còn giảm tải cho cơ quan thuế, tạo điều kiện để tập trung vào các đối tượng có rủi ro cao. Đây là hướng đi đã được nhiều nước OECD áp dụng thành công.
Đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Ngược lại, khi các thủ tục được chuẩn hóa và minh bạch, cơ quan thuế có thể dễ dàng kiểm tra, đối chiếu thông tin, phát hiện gian lận. Công nghệ thông tin sẽ là công cụ đắc lực, giúp tự động hóa nhiều khâu, giảm thiểu sai sót và tăng tính chính xác.
Nhìn từ góc độ vĩ mô, việc cải cách thủ tục thuế là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Một hệ thống thuế đơn giản, minh bạch sẽ khuyến khích #khởi nghiệp, thúc đẩy sản xuất kinh doanh, từ đó tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách. Đã đến lúc Việt Nam cần mạnh dạn chuyển đổi từ cách quản lý thuế dựa trên ước đoán sang quản lý dựa trên dữ liệu, vì một nền kinh tế hiện đại và hội nhập.
