Trong những năm qua, #ADN đã trở thành chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp đưa những người con đã hy sinh trở về với gia đình, quê hương. Với sứ mệnh ấy, Trung tâm Giám định ADN (Center for DNA Identification - CDI) thuộc Viện Sinh học, Viện Hàn lâm #khoa học và Công nghệ #Việt Nam, đang từng ngày nỗ lực ứng dụng những thành tựu khoa học hiện đại để góp phần xác định danh tính hài cốt #liệt sĩ còn thiếu thông tin.
Theo Quyết định số 21/QĐ-SH ngày 15/3/2025 của Viện trưởng Viện Sinh học, Trung tâm được giao thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng #công-nghệ-gen, trong đó trọng tâm là giám định ADN hài cốt liệt sĩ thuộc Đề án 515 của Thủ tướng Chính phủ. Đây là nhiệm vụ mang ý nghĩa chính trị, xã hội và #nhân văn sâu sắc, bởi phía sau mỗi mẫu xương, mỗi đoạn ADN không chỉ là dữ liệu khoa học, mà còn là niềm mong mỏi của những người mẹ, người vợ, người con đã nhiều năm chờ đợi ngày tìm được người thân.
Để thực hiện nhiệm vụ đặc biệt này, Trung tâm tập trung nghiên cứu, hoàn thiện các phương pháp phân tích gen, xây dựng quy trình nhận dạng cá thể, xác định quan hệ huyết thống. Việc kết hợp giữa các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại với cơ sở dữ liệu di truyền giúp nâng cao độ chính xác trong quá trình đối chiếu, xác định danh tính những phần hài cốt còn thiếu thông tin.
Bên cạnh nhiệm vụ giám định hài cốt liệt sĩ, Trung tâm còn nghiên cứu các hướng ứng dụng #công nghệ gen trong xác định quan hệ huyết thống, di truyền quần thể, phát hiện đột biến gen và đánh giá các rối loạn biểu hiện gen liên quan đến bệnh di truyền. Những kết quả nghiên cứu này góp phần mở rộng khả năng ứng dụng của #ADN trong khoa học, y học và đời sống.
Giáo sư, Tiến sĩ Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam chia sẻ, hướng công nghệ mới mà Viện đang phát triển sử dụng kỹ thuật giải trình tự gen thế hệ mới (NGS), cho phép phân tích trên quy mô toàn bộ hệ gen. Thay vì chỉ dựa vào một số chỉ thị nhất định, phương pháp này sử dụng hàng nghìn chỉ thị đơn nằm rải rác trên hệ gen. Bộ chỉ thị có thể lên tới khoảng 5.000 vị trí khác nhau.
Ưu điểm của phương pháp này là ngay cả khi ADN bị phân hủy mạnh, chỉ còn những đoạn rất ngắn vẫn có khả năng thu được thông tin đủ để so sánh. Theo ông Hà, bước đầu, phương pháp đã được thử nghiệm tại nghĩa trang Trà Lĩnh, Cao Bằng với gần 60 mẫu mộ. Kết quả cho thấy tỷ lệ thành công trên 90%, thu được các chỉ thị đủ tiêu chuẩn để so sánh với dữ liệu thân nhân và bước đầu định danh được một số trường hợp liệt sĩ. Điểm quan trọng là phương pháp này nếu thu được đầy đủ bộ chỉ thị có thể hỗ trợ xác định quan hệ huyết thống xa hơn, thậm chí đến thế hệ thứ tư…
Đằng sau những con số, những quy trình phân tích trong phòng thí nghiệm là hành trình đầy trách nhiệm và nhân văn: hành trình tìm lại tên tuổi cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Mỗi kết quả giám định ADN không chỉ là thành tựu của khoa học, mà còn là sự tiếp nối của đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, góp phần xoa dịu những mất mát, mang lại niềm an ủi và sự đoàn tụ cho các gia đình liệt sĩ.
Việc ứng dụng #giải-mã-ADN trong xác định danh tính liệt sĩ không chỉ là bước tiến của #khoa-học mà còn thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của dân tộc. Những nỗ lực không ngừng nghỉ của các nhà khoa học tại CDI đang thắp sáng hy vọng cho hàng nghìn gia đình liệt sĩ trên khắp cả nước. Hành trình này chắc chắn sẽ còn tiếp diễn, với mục tiêu cuối cùng là không một người con nào của Tổ quốc phải nằm lại mà không được gọi tên.
