Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ, việc xây dựng hạ tầng giao thông hiện đại, đặc biệt là các tuyến #đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, đóng vai trò then chốt. Mới đây, Bộ Công Thương đã đưa ra đề xuất đáng chú ý trong dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm: giao Thủ tướng quyết định áp dụng cơ chế nội địa hóa đối với một số #dự án trọng điểm quốc gia, bao gồm cả lĩnh vực đường sắt.
Cơ chế nội địa hóa: Cơ hội cho doanh nghiệp Việt
Theo dự thảo, các cơ chế được đề xuất bao gồm chia nhỏ gói thầu để tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước tham gia, chỉ định nhà đầu tư hoặc nhà thầu trong nước đối với một số hạng mục, ban hành danh mục sản phẩm, dịch vụ phải thực hiện nội địa hóa, và có cơ chế bảo đảm nguồn vốn triển khai. Mục tiêu là tăng tỷ lệ sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong nước, giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào các dự án quy mô lớn, từng bước làm chủ #công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Không chỉ dừng lại ở đường sắt, cơ chế này còn được mở rộng cho nhiều lĩnh vực trọng điểm khác như #năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời), nhiệt điện, điện hạt nhân module nhỏ, sản xuất hydrogen xanh, điện tử, bán dẫn, công nghệ cao, khai thác và chế biến dầu khí, khoáng sản chiến lược, cùng các dự án về môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Điều này cho thấy tham vọng của Chính phủ trong việc thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Yêu cầu khắt khe với doanh nghiệp tham gia
Để được hưởng lợi từ cơ chế này, doanh nghiệp phải đáp ứng những yêu cầu nhất định. Theo dự thảo, doanh nghiệp cần có năng lực tự chủ ở các khâu cốt lõi như sản xuất, bảo trì, bảo dưỡng hoặc sửa chữa thiết bị chính. Ngoài ra, họ được khuyến khích đảm nhận các công việc có giá trị gia tăng cao như tổng thầu EPC, thiết kế, tư vấn lập dự án, quản lý dự án, tích hợp hệ thống, vận hành công trình và sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ.
Việc áp dụng hình thức đặt hàng hoặc #chỉ định thầu trong nước sẽ được xem xét đối với các sản phẩm, dịch vụ công nghiệp trọng điểm, đặc biệt là những sản phẩm lần đầu xuất hiện trên thị trường Việt Nam, sản phẩm từ kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ, hoặc phục vụ quốc phòng, an ninh, năng lượng và bảo vệ môi trường.
Bối cảnh và ý nghĩa của đề xuất
Hiện tại, chưa có quy định riêng về cơ chế nội địa hóa cho các dự án trọng điểm quốc gia. Doanh nghiệp trong nước tham gia các công trình lớn chủ yếu dựa vào năng lực cạnh tranh ở từng gói thầu hoặc các chính sách khuyến khích chung. Đề xuất này được kỳ vọng sẽ tạo ra một khung pháp lý rõ ràng, giúp doanh nghiệp Việt có cơ hội tiếp cận các dự án lớn, từ đó nâng cao trình độ công nghệ và năng lực sản xuất.
Bộ Công Thương nhấn mạnh rằng chủ trương phát triển các ngành #công nghiệp nền tảng, ưu tiên, mũi nhọn và hỗ trợ đã được xác định xuyên suốt qua nhiều nhiệm kỳ. Nghị quyết 29 về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cũng yêu cầu ưu tiên nguồn lực và có cơ chế đủ mạnh để phát triển các lĩnh vực như luyện kim, cơ khí chế tạo, vật liệu mới, công nghiệp năng lượng, công nghệ số, công nghiệp sinh học và công nghiệp hỗ trợ.
Với đề xuất này, các chuyên gia cho rằng Việt Nam đang đi đúng hướng trong việc xây dựng một nền công nghiệp tự chủ, giảm phụ thuộc vào nước ngoài. Tuy nhiên, để thành công, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nguồn nhân lực, công nghệ và vốn. Các doanh nghiệp cũng cần chủ động nâng cao năng lực để đáp ứng các yêu cầu khắt khe từ các dự án trọng điểm.
Tóm lại, đề xuất chỉ định thầu một số hạng mục đường sắt và các dự án trọng điểm khác là bước đi chiến lược, mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp #nội địa hóa. Nếu được thực thi hiệu quả, chính sách này sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
