Du lịch tự túc đang trở thành xu hướng chủ đạo trong ngành du lịch toàn cầu, không chỉ thay đổi cách du khách trải nghiệm mà còn định hình lại chiến lược phát triển của các điểm đến. Theo ông Trần Hữu Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch đồng bằng sông Cửu Long, sự phát triển của khách #du lịch tự túc (#FIT - Free Independent Traveler) phản ánh sự chuyển dịch từ kinh tế dịch vụ sang kinh tế trải nghiệm, nơi giá trị lớn nhất không nằm ở việc bán một chương trình tham quan mà ở khả năng tạo ra những trải nghiệm mang dấu ấn cá nhân.
Tại Việt Nam, kết quả điều tra năm 2019 cho thấy, số lượng khách quốc tế đi theo tour chiếm khoảng 54%, trong khi khách tự túc chiếm 46%. Sau đại dịch Covid-19, du khách càng ưu tiên sự linh hoạt, an toàn, tính cá nhân hóa và mong muốn hòa mình vào đời sống bản địa. Họ muốn khám phá những "câu chuyện" của điểm đến hơn là "điểm checkin". Xu hướng này cũng diễn ra mạnh mẽ ở Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore, nơi các địa phương tập trung khai thác văn hóa bản địa, di sản, ẩm thực và lối sống để gia tăng giá trị thay vì chỉ đầu tư vào các công trình quy mô lớn.
Động lực thúc đẩy xu hướng: Chính sách thị thực ngày càng thông thoáng của Việt Nam và sự phát triển của #công nghệ số, đặc biệt là #AI và chuyển đổi số, đang làm thay đổi căn bản chuỗi giá trị ngành du lịch. Nếu trước đây doanh nghiệp lữ hành là trung tâm kết nối, thì nay chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, du khách có thể tự thiết kế hành trình, đặt dịch vụ và nhận gợi ý theo thời gian thực. Cạnh tranh giữa các điểm đến không còn là cuộc đua quảng bá đơn thuần mà là cuộc đua về dữ liệu, khả năng kết nối số và mức độ thuận tiện của hệ sinh thái dịch vụ.
Cơ hội và thách thức: Khách tự túc thường có thời gian lưu trú dài hơn, mức chi tiêu phân tán hơn, giúp dòng tiền lan tỏa rộng đến cộng đồng địa phương, từ các hộ #kinh doanh nhỏ, homestay, nhà hàng, làng nghề đến nông dân và nghệ nhân. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế địa phương bền vững. Tuy nhiên, nhóm khách này có yêu cầu rất cao; chỉ một trải nghiệm không tốt về giao thông, vệ sinh, an toàn hay chất lượng dịch vụ có thể nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, ảnh hưởng đến hình ảnh điểm đến. Vì vậy, thu hút khách tự túc khó, nhưng giữ chân họ còn khó hơn.
Giải pháp phát triển bền vững: Ngành du lịch cần chuyển từ tư duy "bán tour" sang "bán trải nghiệm". Ở đồng bằng sông Cửu Long, nhiều mô hình như Cồn Sơn, Bảy Núi, chợ nổi Cái Răng, rừng tràm Trà Sư đã chứng minh hiệu quả khi du khách không chỉ tham quan mà còn làm bánh dân gian, trải nghiệm đời sống sông nước. Những trải nghiệm gắn với văn hóa bản địa trở thành "tài sản mềm", tạo sức cạnh tranh khác biệt. Điều này mở ra cơ hội lớn cho khu vực kinh tế tư nhân, các startup công nghệ và cộng đồng địa phương.
Để du lịch tự túc phát triển bền vững, cần đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, tăng cường kết nối liên vùng, phát triển #giao thông công cộng, bến bãi, nhà vệ sinh công cộng, hệ thống biển chỉ dẫn đa ngôn ngữ và thanh toán không dùng tiền mặt. Bên cạnh đó, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu mở về du lịch trên nền tảng thống nhất giúp du khách dễ dàng tìm kiếm thông tin, đặt dịch vụ và đánh giá chất lượng. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng văn hóa phục vụ; người dân trở thành "đại sứ du lịch", doanh nghiệp là hạt nhân đổi mới sáng tạo và chính quyền chuyển từ quản lý sang kiến tạo môi trường phát triển.
Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, lợi thế sẽ thuộc về nơi xây dựng được hệ sinh thái du lịch thông minh, an toàn, thân thiện và giàu trải nghiệm. Đó cũng là con đường để #du lịch tự túc trở thành động lực nâng cao giá trị gia tăng, sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam và đóng góp hiệu quả hơn cho tăng trưởng kinh tế đất nước.
Bài viết dựa trên cuộc trò chuyện với TS. Trần Hữu Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch đồng bằng sông Cửu Long.
