Iran siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz: Cảnh báo xử lý tàu thuyền vi phạm
Trong một diễn biến căng thẳng mới tại #eo-bien-hormuz, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vừa ra thông báo cứng rắn, yêu cầu tất cả tàu thuyền khi đi qua eo biển chiến lược này phải tuân thủ tuyến đường do Iran quy định. Lực lượng này cảnh báo sẽ xử lý nghiêm những phương tiện di chuyển trái phép, bất chấp những thỏa thuận quốc tế trước đó.
Theo thông báo ngày hôm nay, IRGC khẳng định: "Các tàu thuyền bắt buộc phải phối hợp với lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran khi qua eo biển Hormuz. Phương tiện chỉ được phép đi qua eo biển theo tuyến đường do Iran công bố. Di chuyển trên tuyến khác là rất nguy hiểm và chúng tôi nghiêm cấm điều này." Động thái này cho thấy Tehran đang khẳng định chủ quyền và quyền kiểm soát đối với tuyến hàng hải huyết mạch, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng của thế giới.
Thông báo trên được đưa ra sau khi IRGC chỉ trích "một số cơ quan chức năng công bố luồng di chuyển mới trên eo biển Hormuz", gọi đây là điều không thể chấp nhận. Lực lượng này yêu cầu tàu thuyền phải liên lạc qua kênh 16 hàng hải (tần số 156.800 MHz) – kênh khẩn cấp quốc tế – khi đi qua eo biển, đồng thời cảnh báo sẽ xử lý những phương tiện vi phạm quy định, mặc dù chưa nêu rõ biện pháp cụ thể.
Bối cảnh căng thẳng và thỏa thuận Mỹ-Iran
Eo biển #Hormuz từng bị phong tỏa sau khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2. Tuy nhiên, Iran đã dỡ bỏ phong tỏa theo bản ghi nhớ chung ký với Mỹ ngày 17/6, đồng thời tuyên bố luồng di chuyển duy nhất được Tehran cho phép là hành lang chạy dọc theo bờ biển nước này. Bản ghi nhớ công nhận Iran có một số hình thức kiểm soát với eo biển, đồng thời đề cập Iran và Oman sẽ xây dựng cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải. Đáng chú ý, văn bản không đề cập điều kiện sau 60 ngày, khiến nhiều bên lo ngại về khả năng Iran sẽ áp dụng các biện pháp mới.
Trước đó, Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp thuộc Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) ngày 18/6 đã công bố "luồng di chuyển phía nam, dọc theo bờ biển Oman, được đảm bảo không có thủy lôi và là tuyến đường khuyến nghị", kèm theo loạt tọa độ xác định hướng đi an toàn. Điều này cho thấy sự khác biệt quan điểm giữa các bên liên quan.
Iran khẳng định quyền thu phí dịch vụ
Iran nhiều lần khẳng định quyền thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Các quan chức Iran cho biết đây không phải là phí quá cảnh, mà là phí dịch vụ. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vận tải biển nhận định đây chỉ là cách né tránh về mặt câu chữ. Ngày 23/6, Iran và Oman thông báo thành lập nhóm công tác chung giữa Bộ Ngoại giao hai nước để "đạt được thỏa thuận về quản lý hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz trong tương lai, các dịch vụ sẽ được cung cấp liên quan đến vấn đề này, cũng như chi phí đi kèm phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế".
Phản ứng trước động thái của Iran, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định eo biển Hormuz là tuyến đường biển quốc tế, không quốc gia nào được thu phí quá cảnh hoặc lệ phí khác. Ông nhấn mạnh đây là thông lệ chung đối với mọi tuyến hàng hải quốc tế và Mỹ "kỳ vọng điều này phải được áp dụng tại eo biển Hormuz".
Với tầm quan trọng chiến lược của eo biển #Iran trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, những căng thẳng gần đây có thể tác động mạnh đến thị trường dầu mỏ và an ninh hàng hải. Giới quan sát cho rằng, bất chấp thỏa thuận tạm thời, #ve-binh-cach-mang Iran vẫn đang tìm cách duy trì ảnh hưởng và kiểm soát tại khu vực. Trong khi đó, cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các cường quốc hàng hải, đang theo dõi sát sao diễn biến để đảm bảo tự do hàng hải và an ninh năng lượng.
Những diễn biến mới nhất cho thấy, dù đã có những bước tiến ngoại giao, nhưng tình hình tại eo biển Hormuz vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các tàu thuyền hoạt động trong khu vực cần đặc biệt thận trọng, tuân thủ quy định của Iran để tránh bị xử lý. Đồng thời, các bên liên quan cần tiếp tục đối thoại để tìm ra giải pháp lâu dài, đảm bảo lợi ích chung của toàn thế giới.
Bài viết tham khảo từ VNExpress. Ảnh: AP, Guardian.
