Trong một diễn biến ngoại giao đáng chú ý, Phó Tổng thống Mỹ #JD Vance đã công bố những bước tiến đầu tiên hướng tới việc #phi hạt nhân hóa vĩnh viễn #Iran. Tuyên bố được đưa ra trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 22/6, sau vòng đàm phán cấp cao tại Thụy Sĩ.
Bốn mục tiêu chiến lược của Mỹ
Phát biểu với báo giới, ông Vance mô tả ngày 21/6 là “một ngày đàm phán rất, rất thành công”. Ông nhấn mạnh rằng phía Mỹ đã đạt được bốn mục tiêu chính. Thứ nhất, xây dựng cơ chế bảo đảm eo biển Hormuz luôn mở – hiện tại eo biển này đã được mở trở lại. Thứ hai, thiết lập “cơ chế tương tự” để ngăn ngừa xung đột trong lệnh ngừng bắn khu vực, đặc biệt tại Liban – một điểm nóng then chốt. Thứ ba, và cũng là nội dung khiến phái đoàn Mỹ “hào hứng nhất”, đó là việc Iran đồng ý tiếp nhận các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IAEA).
Ông Vance khẳng định: “Đó là một cột mốc lớn đối với người dân Mỹ và là bước đầu tiên hướng tới việc phi hạt nhân hóa vĩnh viễn hoặc chấm dứt vĩnh viễn chương trình vũ khí hạt nhân của Iran, và đó chính xác là điều chúng tôi muốn đạt được”. Khoảng 450 kg uranium được làm giàu ở mức cao của Iran sẽ nằm trong số các vật liệu được kiểm tra. Thứ tư, các nhà đàm phán đã thống nhất một tiến trình để các cuộc đàm phán kỹ thuật tiếp tục sau khi các trưởng đoàn rời Thụy Sĩ.
Bối cảnh đàm phán và vai trò trung gian
Trước đó, Qatar thông báo các cuộc #đàm phán Mỹ-Iran đã bắt đầu tại Thụy Sĩ vào ngày 21/6 với sự tham gia của các nhà trung gian Qatar và Pakistan. Các phái đoàn do Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dẫn đầu, phía Iran có Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi. Các cuộc thảo luận diễn ra trong khuôn khổ Bản Ghi nhớ Islamabad được ký điện tử ngày 17/6 giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian.
Tuyên bố chung của Qatar và Pakistan sau hội nghị Lake Lucerne nêu rõ: “Các cuộc thảo luận đã diễn ra trong bầu không khí tích cực và mang tính xây dựng. Những tiến triển đáng khích lệ đã đạt được, bao gồm việc thiết lập một cơ chế cho các cuộc đàm phán kỹ thuật tiếp theo”. Các bên cũng nhất trí thành lập một ủy ban cấp cao để giám sát chính trị, nhận báo cáo định kỳ và giám sát các nhóm công tác về chương trình hạt nhân, lệnh trừng phạt và giải quyết tranh chấp.
Ý nghĩa và triển vọng
Đây là lần đầu tiên sau nhiều năm, Mỹ và Iran tiến hành đàm phán trực tiếp cấp cao như vậy. Việc Iran đồng ý cho #IAEA thanh sát được xem là bước ngoặt, mở đường cho việc nối lại thỏa thuận hạt nhân JCPOA từng bị đình trệ. Giới phân tích cho rằng thành công của đàm phán có thể giảm căng thẳng tại Trung Đông, ổn định thị trường năng lượng và tác động tích cực đến các lĩnh vực như #AI và #Bitcoin khi loại bỏ rủi ro địa chính trị. Tuy nhiên, con đường phía trước còn nhiều thách thức, đòi hỏi sự kiên trì từ cả hai phía.
Nhìn chung, tuyên bố của Phó Tổng thống Vance đánh dấu một bước tiến quan trọng trong nỗ lực phi hạt nhân hóa Iran, mang lại hy vọng cho hòa bình và ổn định khu vực. Cộng đồng quốc tế đang theo dõi sát sao các bước tiếp theo, đặc biệt là việc thực thi các cam kết kỹ thuật và thanh sát.
