Theo Telegraph, chính quyền Tổng thống Mỹ #Donald Trump cảnh báo các đồng minh #NATO ngay trước #hội nghị thượng đỉnh rằng họ cần lập tức tăng #chi tiêu quốc phòng theo cách thực chất, nếu không liên minh sẽ phải đối mặt với những hệ quả. Ông Trump gây sức ép mạnh mẽ, yêu cầu các nước thành viên đạt mục tiêu dành 5% GDP cho quốc phòng trong vòng một thập kỷ tới. Giới chức Mỹ nhấn mạnh việc không đạt mục tiêu này sẽ khiến NATO suy giảm năng lực quân sự về lâu dài.
Đại sứ Mỹ tại NATO, ông Matt Whitaker, cho biết: "Tổng thống Trump kỳ vọng tất cả đồng minh sẽ ngay lập tức bắt đầu lộ trình hướng tới mức chi 5% GDP và thực hiện điều đó một cách khẩn trương". Ông cũng chỉ ra rằng một số nước như #Ba Lan, các nước Bắc Âu và khu vực Baltic đang đi đầu, nhưng nhiều nước khác vẫn chậm tiến độ. Washington hoan nghênh nỗ lực của châu Âu nhằm tăng sản lượng quốc phòng và cắt giảm các quy định, nhưng không ủng hộ xu hướng bảo hộ trong nhiều sáng kiến quốc phòng của châu Âu.
Trên mạng xã hội, ông Trump từng chỉ trích một số nước vì chưa đóng góp đủ cho NATO. "Mỹ chi nhiều tiền cho NATO hơn bất kỳ quốc gia nào khác để bảo vệ họ, nhưng không nhận được lợi ích tương xứng", ông viết. Trong những tháng gần đây, các thành viên NATO bày tỏ lo ngại sau khi ông Trump thông báo rút bớt lực lượng khỏi Đức và hủy kế hoạch triển khai quân tới Ba Lan, cũng như hủy kế hoạch triển khai tên lửa Tomahawk tới Đức.
Theo Telegraph, ông Trump đang cân nhắc "trao phần thưởng" hoặc gây bất lợi cho các đồng minh dựa trên mức chi tiêu quốc phòng thực tế. Những nước chi nhanh và chi nhiều có thể được ưu tiên mua vũ khí Mỹ, cũng như có nhiều cơ hội gặp trực tiếp Tổng thống Mỹ. Tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, ông Trump sẽ nêu rõ những hệ quả cụ thể đối với các quốc gia không đáp ứng yêu cầu.
Hội nghị diễn ra trong bối cảnh chính quyền ông Trump thúc đẩy khái niệm "NATO 3.0", mô hình mà theo đó, châu Âu sẽ đảm nhận nhiều trách nhiệm trong việc tự bảo đảm #an ninh. Ý tưởng này lần đầu được Thứ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Elbridge Colby trình bày tại cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng NATO hồi đầu năm nay. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cũng đang tiến hành cuộc rà soát kéo dài 6 tháng về việc bố trí lực lượng Mỹ tại châu Âu, có thể dẫn đến việc rút quân khỏi những quốc gia không đáp ứng mục tiêu chi tiêu.
Hiện các đồng minh của Mỹ trong NATO vẫn tin rằng hội nghị tại Ankara sẽ tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với Điều 5, điều khoản quy định các thành viên cùng bảo vệ nhau nếu một nước bị tấn công. Tuyên bố chung dự kiến được 32 nhà lãnh đạo NATO thông qua sẽ tái khẳng định "cam kết vững chắc" đối với Điều 5, cũng như cơ chế phòng thủ tập thể của liên minh.
Theo CNBC, hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara sẽ chuyển trọng tâm từ các cam kết tăng chi tiêu quốc phòng sang việc triển khai trong thực tế. Hội nghị năm ngoái tại The Hague (Hà Lan) được xem là tạo ra bước ngoặt, khi các nước thành viên cùng cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP vào năm 2035. Năm nay, cuộc tranh luận sẽ chuyển từ cam kết sang thực thi, bao gồm việc mua sắm quốc phòng, năng lực sản xuất công nghiệp, cấu trúc của mô hình "NATO 3.0".
Theo Politico, NATO sẽ đối mặt với phép thử quan trọng của ông Trump, trong bối cảnh mục tiêu tăng chi tiêu quốc phòng của châu Âu chịu sự giám sát chặt chẽ từ Nhà Trắng. Hội nghị sẽ xem xét liệu châu Âu có thể nhanh chóng chuyển các khoản dự chi ngân sách dành cho quốc phòng thành năng lực quân sự thực tế hay không. Chính việc chi tiêu trong thực tế của NATO sẽ giúp giữ chân ông Trump, đồng thời chuẩn bị cho tương lai Washington đóng vai trò nhỏ hơn trong việc đảm bảo an ninh cho châu Âu.
Trong chuyến thăm Washington hồi tháng 6, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết các khoản đầu tư của châu Âu dành cho quốc phòng đã tạo ra thêm khoảng 110.000 việc làm tại Mỹ, thông qua các đơn đặt hàng mua vũ khí Mỹ trị giá 300 tỷ USD. "Mục tiêu của Tổng thư ký NATO là biến hội nghị lần này thành nơi các doanh nghiệp công bố những thỏa thuận hợp tác. Nếu ông Trump nhìn nhận tích cực về các thỏa thuận hợp tác, ông ấy cũng sẽ đánh giá tích cực về hội nghị và về NATO", một nhà ngoại giao châu Âu nhận định.
Các quan chức châu Âu thừa nhận họ khó có thể tạo ra bước đột phá lớn như tại hội nghị ở The Hague năm ngoái. Tuy nhiên, họ cho biết hội nghị ở Ankara năm nay vẫn sẽ công bố các thỏa thuận trị giá hàng tỷ USD. "Mục tiêu của chúng tôi là đến hội nghị, đưa ra các cam kết về chi tiêu và an ninh, rồi kết thúc trước khi có điều gì bất ngờ xảy ra", một nhà ngoại giao châu Âu khác nói với Politico.
Hội nghị thượng đỉnh NATO lần này được kỳ vọng sẽ định hình lại quan hệ giữa Mỹ và châu Âu trong lĩnh vực an ninh, với áp lực ngày càng lớn từ phía ông Trump. Liệu các đồng minh có đáp ứng được yêu cầu khắt khe của Washington hay không, và liệu NATO có thể duy trì được sự đoàn kết trong bối cảnh mới, là những câu hỏi lớn đang chờ lời giải. #Thế giới đang theo dõi sát sao diễn biến tại Ankara.
