Trong dòng chảy của thời gian, giữa nhịp sống hiện đại hối hả, vẫn còn đó những giá trị văn hóa cổ xưa được gìn giữ như một di sản sống. Một trong số đó là tục kết chạ giữa các làng cổ #Hà Nội, mà điển hình là mối giao hảo kéo dài gần một thiên niên kỷ giữa làng Vạn Phúc và làng Nga My. Đây không chỉ là một phong tục độc đáo mà còn là minh chứng cho tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái của người Việt.
Tục kết chạ (còn gọi là kết nghĩa, ăn chạ) là một hình thức giao hảo đặc biệt giữa các làng xã, phổ biến ở vùng đồng bằng #Bắc Bộ. Nó ra đời từ nhu cầu hợp tác trong khai phá đất đai, trị thủy, sản xuất và bảo vệ cuộc sống trước thiên tai, địch họa. Không chỉ đơn thuần là một thỏa thuận xã hội, tục kết chạ còn kết tinh những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt: trọng nghĩa tình, đề cao sự hy sinh và tương trợ lẫn nhau. Qua nhiều thế kỷ, phong tục này đã trở thành sợi dây bền chặt kết nối các cộng đồng, nhưng ngày nay không nhiều nơi còn bảo tồn được một cách nguyên vẹn.
Trong số ít những địa phương còn duy trì được tục kết chạ, Vạn Phúc và Nga My là trường hợp tiêu biểu và đặc biệt nhất. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, mối giao hảo giữa hai làng bắt nguồn từ thời vua Lý Thái Tổ (thế kỷ XI), khi kinh thành Thăng Long mới được xây dựng. Trong quá trình trị thủy, đắp đê bảo vệ vùng đất ven sông, cư dân hai làng đã cùng chung sức vượt qua những trận lũ lớn. Từ sự đồng lòng ấy, hai cộng đồng kết nghĩa anh em, cùng nguyện gìn giữ tình giao hảo cho các thế hệ mai sau. Điều đáng quý là sau gần một nghìn năm, lời giao ước ấy chưa bao giờ bị đứt đoạn. Người dân hai làng vẫn giữ những quy ước truyền thống như tôn nhau là “quan anh”, coi nhau như người một nhà, duy trì nghi lễ thăm hỏi trong mỗi mùa lễ hội, cùng tham dự các sự kiện trọng đại của nhau. Chính sự tiếp nối liên tục ấy đã biến tục kết chạ từ một câu chuyện lịch sử thành một di sản văn hóa phi vật thể đang hiện diện trong đời sống.
Nhà sử học Lê Văn Lan, người đã dành nhiều tâm huyết nghiên cứu về tục kết chạ, nhận định rằng mối giao hảo giữa Vạn Phúc và Nga My có nhiều điểm đặc biệt hiếm có. Thứ nhất, khoảng cách địa lý giữa hai làng lên tới khoảng 30 km, một hành trình đầy sông ngòi và bãi bồi trong quá khứ, nhưng người dân vẫn đều đặn tìm đến với nhau. Thứ hai, chiều dài lịch sử gần một nghìn năm là điều mà rất ít tục kết chạ nào có được. Phần lớn các tục kết chạ ở đồng bằng Bắc Bộ chỉ hình thành từ thế kỷ XVIII hoặc XIX, có lịch sử vài trăm năm. Riêng Vạn Phúc và Nga My đã duy trì mối giao hảo suốt gần một thiên niên kỷ. Nhưng điều đáng quý nhất, theo ông Lan, là mối quan hệ ấy chưa bao giờ chỉ tồn tại trên giấy tờ hay trong truyền thuyết. Qua từng thế hệ, người dân hai làng vẫn tiếp tục thực hành những nghi lễ truyền thống, vẫn coi việc thăm hỏi, sẻ chia là trách nhiệm đối với “làng anh em”. “Trải qua nghìn năm, mối duyên, mối tình kết nghĩa ấy vẫn rất bền chặt. Có những làng kết nghĩa theo thời gian dần phai nhạt, nhưng giữa Vạn Phúc và Nga My thì suốt một nghìn năm vẫn keo sơn, gắn bó từ quá khứ đến hiện tại và sẽ còn tiếp nối trong tương lai”, ông chia sẻ.
Tục kết chạ không chỉ là một di sản của riêng hai địa phương mà còn là một minh chứng sinh động cho sức sống của văn hóa làng Việt. Trong bối cảnh nhiều phong tục truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc một cộng đồng vẫn duy trì được mối giao hảo suốt gần một nghìn năm là điều hiếm có. Không chỉ bảo tồn những nghi thức cổ truyền, người dân còn gìn giữ cả tinh thần của tục kết chạ: coi trọng nghĩa tình, đề cao sự sẻ chia, lấy cộng đồng làm nền tảng để xây dựng cuộc sống. Đó cũng là những giá trị mà xã hội hiện đại vẫn luôn cần được nuôi dưỡng. Chính vì vậy, việc bảo tồn và phát huy tục kết chạ không chỉ có ý nghĩa với người dân Vạn Phúc và Nga My, mà còn góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời mở ra hướng phát triển #du lịch văn hóa bền vững cho Thủ đô #Hà Nội.
Mới đây, sáng ngày 19/7, tại Đình Chính Vạn Phúc đã diễn ra Lễ kỷ niệm 1.000 năm nghĩa tình giao hảo Vạn Phúc-Nga My cùng chương trình nghệ thuật “Vạn Phúc-Nga My - Làng cổ bao đời, sáng ngời sử tích”. Được dàn dựng ngay trong không gian Đình Chính Vạn Phúc - thuộc quần thể Di tích lịch sử-văn hóa cấp Quốc gia, chương trình không chỉ tái hiện hành trình hình thành và phát triển của tục kết chạ bằng ngôn ngữ âm nhạc, múa, sân khấu và nghệ thuật trình diễn, mà còn hướng tới lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa của một di sản cộng đồng đã được bồi đắp qua gần một thiên niên kỷ. Việc đưa câu chuyện của Vạn Phúc-Nga My lên sân khấu nghệ thuật là một cách để di sản bước ra khỏi khuôn khổ của những trang sử và ký ức làng quê, trở thành trải nghiệm văn hóa dành cho đông đảo công chúng. Chương trình quy tụ nhiều nghệ sĩ được khán giả yêu mến như Sao Mai Tuấn Anh, Minh Thúy, Dương Đức, Hạ Lan, Trâm Anh cùng đông đảo diễn viên, nghệ sĩ múa chuyên nghiệp và sự tham gia của bà con hai làng Vạn Phúc-Nga My. Từ câu chuyện về nghĩa tình giao hảo của hai làng cổ, chương trình kỳ vọng góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, khơi dậy niềm tự hào về bản sắc dân tộc, đồng thời quảng bá hình ảnh Vạn Phúc như một điểm đến văn hóa-#du lịch giàu tiềm năng của Thủ đô Hà Nội.
Có thể nói, tục kết chạ giữa Vạn Phúc và Nga My là một di sản văn hóa vô giá, một biểu tượng đẹp của tình làng nghĩa xóm. Trong thời đại toàn cầu hóa, khi nhiều giá trị truyền thống đang bị mai một, thì việc gìn giữ và phát huy những phong tục như thế này càng trở nên quan trọng. Nó không chỉ nhắc nhở chúng ta về cội nguồn, mà còn là bài học về sự đoàn kết, tương thân tương ái mà cha ông đã để lại. Hy vọng rằng, với sự quan tâm của các cấp chính quyền và cộng đồng, tục kết chạ sẽ tiếp tục được trao truyền cho nhiều thế hệ mai sau, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa của Thủ đô ngàn năm văn hiến.
