Ngày 26/6, TAND Hà Nội đã tuyên bố nhạc sĩ #Giáng Son thắng vụ tranh chấp bản quyền với Công ty cổ phần Thương mại và Dịch vụ truyền thông Bihaco (#BH Media). Sự việc bắt đầu từ năm 2021, khi chị đăng tải ca khúc Giấc mơ trưa do ca sĩ Khánh Linh thể hiện lên kênh YouTube cá nhân nhưng bất ngờ nhận thông báo vi phạm bản quyền từ hệ thống Content ID, liên quan đến chính bản ghi này do BH Media xác nhận quyền. Cho rằng quyền lợi bị xâm phạm, nhạc sĩ quyết định khởi kiện, nhiều lần từ chối hòa giải.
Trong cuộc trò chuyện với phóng viên, Giáng Son chia sẻ: "Suốt 5 năm, có những lúc tôi kiệt sức, nhưng chưa bao giờ nghĩ đến chuyện dừng lại. Nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến, đồng tác giả, người viết phần lời Giấc mơ trưa, luôn động viên tôi. Anh nói sát cánh tôi đến cùng, kể cả trong trường hợp bị đơn kháng cáo, có phiên tòa phúc thẩm. Sự hiện diện của anh làm tôi vững tâm, bớt cô đơn và hoang mang."
Giáng Son nhấn mạnh rằng chị theo đuổi vụ kiện không chỉ để đòi lại quyền lợi hợp pháp đối với tác phẩm mà còn để bảo vệ danh dự của người sáng tác. "Khi tranh chấp nổ ra, phía BH Media từng tổ chức họp báo, cho rằng tôi sai, không hiểu luật. Với tôi, đó là hành vi gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín và tên tuổi tôi." Chị may mắn có Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (#VCPMC) đồng hành, hỗ trợ toàn bộ về pháp lý, từ việc thuê luật sư đến chi trả chi phí. Tuy nhiên, cái giá phải trả không chỉ là công sức mà còn là thời gian. "Suốt những năm qua, tôi liên tục giải quyết thủ tục, làm việc với các bên. Đó là quãng thời gian lẽ ra tôi có thể dành cho âm nhạc hoặc nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng."
Về việc rút yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại về danh dự, uy tín với số tiền một tỷ đồng, Giáng Son giải thích: "Tôi quyết định rút lại để đẩy nhanh tiến độ giải quyết sự việc. Sau khi trao đổi với luật sư, tôi nhận ra khoản bồi thường thực tế có thể không lớn, trong khi để chứng minh thiệt hại lại đòi hỏi rất nhiều thời gian và công sức. Chẳng hạn, tòa yêu cầu phải có số liệu cụ thể về tổn thất như kênh của tôi bị thiệt hại bao nhiêu, phía BH Media đã thu lợi ra sao. Đây là những con số rất khó tiếp cận, trừ khi sự việc được chuyển sang hướng xử lý hình sự." Về mặt tinh thần, dù chịu nhiều áp lực, căng thẳng, chị chưa đến mức phải điều trị hay có chẩn đoán y khoa. "Nếu tiếp tục theo đuổi yêu cầu bồi thường, tôi nghĩ có lẽ mất thêm 10 hay 15 năm nữa. Trong khi điều tôi cần lúc này là một kết thúc rõ ràng, không chỉ cho riêng mình và để khán giả hiểu đúng bản chất sự việc."
Nhạc sĩ cũng chỉ ra những lỗ hổng trong hệ thống bảo vệ #bản quyền âm nhạc tại Việt Nam, đặc biệt trên môi trường số. Chị cho rằng các quy định pháp luật không thiếu, nhưng vấn đề nằm ở ý thức tuân thủ. "Trong trường hợp của tôi, Hồ Gươm Media đã bán CD nghệ sĩ đàn nhị Dương Thùy Anh thể hiện bài Giấc mơ trưa cho BH Media mà không hề có sự cho phép của nghệ sĩ hay tác giả. Đến khi tôi đăng tải video bài hát này do ca sĩ Khánh Linh thể hiện, video lại bị đánh bản quyền. Đó là hành vi xâm phạm nghiêm trọng cả quyền tác giả lẫn quyền liên quan." Chị nhấn mạnh rằng BH Media là đơn vị hoạt động chuyên nghiệp, quản lý nhiều kênh của nghệ sĩ lớn và là đối tác của YouTube, nên khó có thể nói là không nắm rõ quy định pháp luật. Bên cạnh đó, hệ thống Content ID của YouTube cũng tồn tại bất cập khi ưu tiên xác lập quyền cho bên tải nội dung lên trước, dẫn đến trường hợp chính tác giả bị đánh dấu vi phạm. Chị đề xuất YouTube cần có cơ chế xác nhận hoặc đồng thuận từ tác giả trước khi xác lập quyền.
Sau sự việc, Giáng Son thay đổi cách quản lý tác phẩm. Hiện toàn bộ tác phẩm của chị được VCPMC đại diện bảo hộ. Với những sản phẩm tự sáng tác và sản xuất, chị nắm giữ toàn bộ quyền tác giả lẫn quyền liên quan. Qua trải nghiệm này, chị nhận ra nghệ sĩ thường e ngại kiện tụng vì tốn kém, nhưng nếu đã quyết định nhờ pháp luật, cần có luật sư đủ năng lực. Chị hy vọng kết quả này góp phần nâng cao ý thức của các đơn vị khai thác nhạc số, rà soát lại những nội dung không thuộc quyền sở hữu.
Nhạc sĩ tên đầy đủ là Tạ Thị Giáng Son, sinh năm 1975, là con gái út nhạc sĩ Hoàng Kiều và nghệ sĩ chèo Bích Ngọc. Năm 2005, chị nổi tiếng với ca khúc Giấc mơ trưa qua chương trình Bài hát Việt, và từng thu #Giấc mơ trưa hàng trăm triệu đồng bản quyền trong 20 năm. Liên quan BH Media, hồi tháng 5 Bộ Công an đã bắt giam loạt bị can về hành vi xâm phạm bản quyền âm nhạc, trong đó có ca sĩ Quang Lập và Nguyễn Hải Bình, Tổng giám đốc Công ty BH Media, đồng thời là Phó Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền Tác giả Việt Nam.
Vụ kiện này không chỉ là câu chuyện của riêng Giáng Son mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh cho ngành công nghiệp âm nhạc số. Việc bảo vệ #quyền tác giả trên nền tảng số vẫn còn nhiều kẽ hở, đòi hỏi sự chung tay của các bên liên quan. Giáng Son đã dũng cảm đứng lên, không chỉ đòi lại danh dự cho bản thân mà còn góp phần làm sáng tỏ những bất cập trong hệ thống. Hành động của chị là nguồn cảm hứng cho nhiều nghệ sĩ khác trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.
Trong tương lai, Giáng Son dự định tiếp tục cống hiến cho âm nhạc, nhưng sẽ cẩn trọng hơn trong việc đăng ký bản quyền và hợp tác với các đơn vị phân phối. Chị cũng kêu gọi các nghệ sĩ trẻ nâng cao nhận thức về #bản quyền số để tránh những rắc rối tương tự. "Âm nhạc là đứa con tinh thần, không ai muốn thấy nó bị xâm phạm. Hãy bảo vệ nó bằng cả trái tim và lý trí", chị chia sẻ.
