Tại phiên họp chuyên đề của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, #công nghệ, đổi mới sáng tạo và #chuyển đổi số trong hệ thống chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh chủ trương, thể chế và nguồn lực cho chuyển đổi số đã cơ bản được bảo đảm. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm của người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai nhiệm vụ.
Thực tế, ở không ít nơi, chuyển đổi số vẫn bị coi là nhiệm vụ của bộ phận công nghệ thông tin, trong khi người đứng đầu chưa trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Hệ quả là #dữ liệu còn phân tán, các hệ thống thiếu kết nối, nhiều dịch vụ công trực tuyến chưa phát huy hiệu quả, chưa thực sự tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Đó chính là biểu hiện của tư duy “chuyển đổi số để hoàn thành chỉ tiêu”, thay vì chuyển đổi số để thay đổi phương thức quản trị và nâng cao chất lượng phục vụ. Khi người đứng đầu chưa coi dữ liệu là tài sản chiến lược, chưa sử dụng các nền tảng số trong điều hành hằng ngày thì rất khó tạo ra sự thay đổi trong cả bộ máy.
Những hạn chế này cũng được chỉ rõ tại hội nghị sơ kết thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và một năm triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” ở Thanh Hóa, với thực trạng tiến độ triển khai ở một số cơ quan, đơn vị còn chậm, chất lượng chưa đồng đều, dữ liệu thiếu đồng bộ và việc kết nối, chia sẻ còn hạn chế. Việc ứng dụng #trí tuệ nhân tạo, công nghệ số hiện đại và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là ở cơ sở, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Những tồn tại đó cho thấy điểm nghẽn cốt lõi không chỉ nằm ở công nghệ hay nguồn lực mà chính là năng lực lãnh đạo, điều hành và tổ chức thực hiện.
Yêu cầu người đứng đầu trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về chuyển đổi số có ý nghĩa quyết định, bởi chỉ khi người lãnh đạo thực sự đổi mới tư duy quản trị, lấy dữ liệu làm nền tảng điều hành thì cả hệ thống mới vận hành đồng bộ và hiệu quả. Ngược lại, nếu người đứng đầu vẫn điều hành theo phương thức truyền thống và coi chuyển đổi số là việc của bộ phận chuyên môn thì dù đầu tư nhiều nguồn lực cũng khó tạo ra đột phá.
Trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vai trò của người đứng đầu trong chuyển đổi số càng trở nên quan trọng. Muốn bộ máy tinh gọn hoạt động hiệu quả, người đứng đầu phải tiên phong đổi mới tư duy quản trị, ứng dụng công nghệ số, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu và xóa bỏ tư duy cục bộ trong quản lý, điều hành.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, một nhiệm vụ chuyển đổi số chỉ được coi là hoàn thành khi có sản phẩm vận hành hiệu quả, dữ liệu được kiểm chứng, có người sử dụng thực tế và mang lại giá trị thiết thực. Đây cũng là thước đo năng lực của người đứng đầu, bởi hiệu quả chuyển đổi số phải được thể hiện bằng chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp, chứ không phải những báo cáo hay con số mang tính hình thức.
Chuyển đổi số thành công đòi hỏi sự cam kết mạnh mẽ từ người đứng đầu, không chỉ về mặt chính sách mà còn trong hành động hàng ngày. Các chuyên gia cho rằng, để thúc đẩy #chuyển đổi số, cần xây dựng văn hóa số trong tổ chức, nơi mọi cán bộ đều hiểu và sử dụng công nghệ như một phần công việc. Điều này bắt đầu từ việc đào tạo, nâng cao nhận thức và tạo động lực cho đội ngũ nhân sự.
Bên cạnh đó, việc đầu tư vào hạ tầng số và bảo mật thông tin cũng là yếu tố then chốt. Nếu không có hệ thống dữ liệu an toàn, việc chia sẻ và kết nối giữa các cơ quan sẽ gặp nhiều rủi ro. Người đứng đầu cần ưu tiên nguồn lực cho các dự án chuyển đổi số có tính khả thi cao, tránh đầu tư dàn trải.
Một ví dụ điển hình là việc triển khai dịch vụ công trực tuyến tại một số địa phương đã giúp giảm thời gian xử lý hồ sơ từ vài ngày xuống còn vài giờ. Tuy nhiên, để nhân rộng mô hình này, cần có sự chỉ đạo quyết liệt từ lãnh đạo các cấp, đồng thời lắng nghe phản hồi từ người dân và doanh nghiệp để cải tiến liên tục.
Cuối cùng, #người đứng đầu cần là tấm gương trong việc sử dụng công nghệ số. Khi lãnh đạo sử dụng các nền tảng số trong công việc hàng ngày, như họp trực tuyến, ký số, quản lý dữ liệu, thì cấp dưới sẽ noi theo. Điều này tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy toàn bộ tổ chức chuyển đổi số một cách thực chất.
Như vậy, có thể thấy, #lãnh đạo đóng vai trò then chốt trong thành công của chuyển đổi số. Không chỉ là người ra quyết định, họ còn là người truyền cảm hứng và tạo động lực cho đội ngũ. Với quyết tâm chính trị mạnh mẽ, Việt Nam hoàn toàn có thể vượt qua điểm nghẽn này, đưa chuyển đổi số trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội.
