Nhà hát Hồ Gươm từ khi mở cửa vào tháng 7/2023 đến nay đã liên tục xuất hiện trong những sự kiện nghệ thuật và ngoại giao mang tầm vóc. Ở đó, không chỉ có những buổi biểu diễn, mà là những lựa chọn có chủ đích, mang theo một hệ quy chiếu thẩm mỹ rõ ràng.
Ít ai biết rằng, phía sau những lựa chọn ấy là sự góp sức của những người giỏi nghề, trong đó có một gương mặt gần như không xuất hiện trước công chúng – cố vấn nghệ thuật và công nghệ #Trần-Hải-Đăng, nguyên Phó viện trưởng Viện Âm nhạc, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam.
Một nghệ sĩ đi qua nhiều thế giới âm thanh: Từ dàn nhạc giao hưởng, đến những miền dân gian xa xôi, rồi bước vào phòng thu, và giờ đây tham gia vào quá trình định hình diện mạo nghệ thuật cho một trong những nhà hát trẻ nhưng giàu khát vọng của Việt Nam.
Không phải ai cũng đứng trên sân khấu để tạo ra một sân khấu. Con đường của Trần Hải Đăng không đi theo một đường thẳng.
Bắt đầu từ cây kèn Clarinet - một nhạc cụ phương Tây, ông từng là người ngồi trong dàn nhạc giao hưởng, nơi mọi thứ được quy định bởi kỷ luật, cấu trúc và sự chính xác. Nhưng rồi ông rẽ sang một hướng khác: #âm-nhạc-dân-gian.
Những chuyến điền dã, những vùng đất mà “kẹo và mì tôm là đặc sản”, những nghệ nhân không biết đến khái niệm “sân khấu”, nhưng lại lưu giữ trong mình những lớp trầm tích văn hóa sống động. Từ đó, ông tham gia vào những hồ sơ di sản trình UNESCO - từ nghệ thuật Ca trù, Đờn ca tài tử cho đến hát Then… không chỉ với tư cách người sưu tầm bằng âm thanh, mà là người dịch văn hóa Việt Nam sang một ngôn ngữ mà thế giới có thể cảm nhận. Song song, ông làm việc trong phòng thu, nơi âm thanh được xử lý, tinh chỉnh và tái tạo…
Hiếm có ai vừa hiểu cách một dàn nhạc giao hưởng vận hành, vừa hiểu một làn điệu dân gian sinh ra thế nào, lại vừa biết cách chuyển hóa tất cả thành một sản phẩm có thể trình bày với thế giới.
Ba năm của #Nhà-hát-Hồ-Gươm, vì thế, không chỉ là câu chuyện của một công trình, mà là câu chuyện về cách một chuẩn mực dần được hình thành, từ những lựa chọn lặng lẽ phía sau sân khấu.
Trong không gian đĩa than trên phố Yên Lãng, Hà Nội - nơi âm nhạc được nâng niu theo cách nguyên bản, chúng tôi gặp nghệ sĩ Trần Hải Đăng, người âm thầm tham gia vào những lựa chọn nghệ thuật, góp phần định hình gu thẩm mỹ cho sân khấu lớn này.
- Sau 3 năm nhìn lại, ông thấy Nhà hát Hồ Gươm đã đi đến đâu?
Ba năm chưa hẳn là dài. Nhưng tôi nhận ra một điều quan trọng hơn mọi con số: Nhà hát này bắt đầu hình thành được tiêu chuẩn.
Tiêu chuẩn ấy không nằm ở bề nổi, không phải là mời được bao nhiêu nghệ sĩ lớn hay tổ chức bao nhiêu chương trình hoành tráng, mà nằm ở những thứ ít nhìn thấy hơn. Đó là cách lựa chọn, cách sắp xếp một chương trình vào đúng vị trí của nó, để từng chương trình không đứng riêng lẻ mà nằm trong một dòng chảy có tính tích luỹ.
Có những chương trình rất nhỏ, nhưng lại giống như một viên gạch đặt nền. Có những chương trình lớn, nhưng không phải để tạo hiệu ứng tức thì, mà để định nghĩa lại một tiêu chuẩn nào đó cho sân khấu. Làm nghề lâu sẽ hiểu, cái khó không chỉ là làm một chương trình hay, mà là giữ được một logic thẩm mỹ nhất quán qua nhiều mùa, trong nhiều năm.
Một nhà hát nếu chỉ chạy theo hiệu ứng ngắn hạn thì chưa đủ. Nếu muốn đi xa, phải chấp nhận theo đuổi những giá trị không cho kết quả ngay lập tức. Và nếu có thể gọi đó là một hướng đi, thì Nhà hát Hồ Gươm đang chọn cách tích luỹ - lặng lẽ, nhưng bền vững.
- Nhà hát Hồ Gươm thuộc Bộ Công an, đến thời điểm này nhiều người đã nhìn nó như một “biểu tượng quốc gia”. Theo ông, sự dịch chuyển đó diễn ra như thế nào?
Sự dịch chuyển đó đến từ việc nhà hát không chỉ tổ chức các sự kiện văn hóa mà còn đón tiếp các nguyên thủ quốc gia, các đoàn ngoại giao. Mỗi chương trình đều được cân nhắc kỹ lưỡng về nội dung và thẩm mỹ, tạo nên một dấu ấn riêng. Ông Trần Hải Đăng chia sẻ: “Chúng tôi mong muốn xây dựng một thương hiệu nghệ thuật mang tầm quốc tế, nơi mỗi buổi diễn đều là một trải nghiệm văn hóa đỉnh cao.”
Những nỗ lực này đã góp phần đưa #nghệ-thuật Việt Nam vươn tầm thế giới, đồng thời khẳng định vị thế của Nhà hát Hồ Gươm trong lòng công chúng. Với tầm nhìn dài hạn, ông tin rằng nhà hát sẽ tiếp tục phát triển và trở thành biểu tượng văn hóa của Thủ đô.
Cuộc trò chuyện khép lại, nhưng dư âm về hành trình của một người nghệ sĩ dành cả đời cho âm thanh vẫn còn vang vọng. #văn-hóa Việt Nam đang có những người gìn giữ và phát triển như thế, lặng lẽ nhưng đầy tâm huyết.
