Ngày 22/6, tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE) ở thành phố biển Quy Nhơn, một #hội thảo khoa học quốc tế đã diễn ra với chủ đề đầy tham vọng: "Kết nối vùng cao: Miền Trung trong quá trình #kiến tạo Việt Nam toàn cầu". Sự kiện do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), Viện Harvard-Yenching, UBND tỉnh Gia Lai và Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) phối hợp tổ chức, đã quy tụ đông đảo các giáo sư, nhà khoa học, học giả trong nước và quốc tế.
Hội thảo không chỉ là dịp để công bố những kết quả nghiên cứu mới, mà còn là cơ hội để cùng nhìn lại và thay đổi cách chúng ta nghĩ về #miền Trung và #Tây Nguyên. Trong khuôn khổ chương trình, 40 học giả đã trình bày và thảo luận 24 tham luận tại 12 phiên chuyên đề, cùng một phiên bàn tròn tổng kết và chương trình khảo sát thực địa. Các tham luận tập trung làm rõ quá trình hình thành và phát triển của khu vực miền Trung cùng các mối liên hệ với vùng cao từ thời Champa, chúa Nguyễn, vương triều Nguyễn, thời kỳ Pháp thuộc đến thế kỷ XX và hiện nay.
Nhiều nghiên cứu đã phân tích vai trò của hệ thống sông ngòi, các tuyến giao thông trong việc kết nối vùng cao nguyên với cư dân ven biển; làm rõ các mối quan hệ thượng nguồn - hạ lưu, thiết chế Nguồn, vấn đề tôn giáo, bản sắc #văn hóa và những biến chuyển của khu vực trong dòng chảy #lịch sử. Đặc biệt, các nghiên cứu trường hợp về #Gia Lai và Tây Nguyên đã cung cấp thêm nhiều góc nhìn mới về hành trình tìm lại dấu tích thôn An Khê xưa, vai trò của vùng sinh thái giao thoa cũng như nguồn sản vật Tây Nguyên trong những sự kiện lịch sử quan trọng, trong đó có phong trào Tây Sơn.
Phát biểu tại phiên khai mạc, GS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh: Các nhà khoa học đến với hội thảo không chỉ để công bố kết quả nghiên cứu mới mà còn cùng nhau tháo gỡ những định kiến tồn tại lâu nay về khu vực miền Trung và Tây Nguyên. Theo ông, cần đưa miền Trung và Tây Nguyên thoát khỏi hình ảnh quy ước về "chiếc đòn gánh" nhọc nhằn, để trả lại cho vùng đất này vị thế trung tâm năng động trong sự kiến tạo một Việt Nam toàn cầu. "Thông qua những nghiên cứu khoa học chuyên sâu được công bố, chúng tôi cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng chính quyền tỉnh Gia Lai, biến những giá trị di sản, lịch sử ấy thành những nguồn lực thực tiễn, phục vụ tư vấn chính sách và phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho địa phương", ông bày tỏ.
Theo Phó chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, ông Lâm Hải Giang, miền Trung không chỉ là vùng đất nối liền hai đầu đất nước. Cùng với sự phát triển của các nghiên cứu lịch sử, khảo cổ học, nhân học và nghiên cứu khu vực những thập niên gần đây, vai trò của miền Trung đang được nhìn nhận ngày càng đầy đủ và toàn diện hơn. Ông cho rằng, miền Trung giữ vị trí đặc biệt trong các mạng lưới giao lưu kinh tế, văn hóa và xã hội của khu vực Đông Nam Á qua nhiều thời kỳ lịch sử. Sự kết hợp của vùng duyên hải với nhiều cảng thị lịch sử sầm uất như Hội An, Nước Nặn - Thị Nại và mối liên hệ mật thiết vùng Trường Sơn - Tây Nguyên, miền Trung từ lâu đã là nơi gặp gỡ của nhiều dòng chảy văn hóa, thương mại và con người. Ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy vùng duyên hải và vùng Trường Sơn - Tây Nguyên không tồn tại như những không gian tách biệt, mà luôn gắn bó chặt chẽ với nhau thông qua các hoạt động trao đổi sản vật, giao lưu văn hóa, di cư và tương tác xã hội trong suốt chiều dài lịch sử.
Theo lãnh đạo tỉnh Gia Lai, địa phương hiện là nơi hội tụ nhiều lớp trầm tích lịch sử và văn hóa, từ Di chỉ khảo cổ học Đá cũ An Khê, các dấu ấn văn hóa Champa đến các tuyến kết nối lịch sử giữa Tây Nguyên và duyên hải miền Trung. Cùng với đó là những giá trị di sản đặc sắc như Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Nghệ thuật Bài Chòi được UNESCO ghi danh cùng nhiều loại hình di sản văn hóa truyền thống khác. Đối với tỉnh Gia Lai, những giá trị ấy không chỉ là di sản quý báu của quá khứ mà còn là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển trong tương lai. Tỉnh luôn xác định việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa phải được thực hiện trên cơ sở khoa học; đồng thời gắn với phát triển giáo dục, du lịch, công nghiệp văn hóa và phát triển bền vững.
Hội thảo không chỉ mang ý nghĩa học thuật đối với việc nghiên cứu lịch sử khu vực, mà còn góp phần mở rộng cách tiếp cận đối với lịch sử Việt Nam trong bối cảnh rộng lớn hơn của các mạng lưới kết nối khu vực và toàn cầu. Đây là cơ hội để cùng nhìn lại vai trò của miền Trung và Tây Nguyên không chỉ như những không gian địa lý, mà còn là những chủ thể quan trọng trong tiến trình giao lưu, hội nhập và phát triển của đất nước qua các thời kỳ lịch sử. Với những nghiên cứu chuyên sâu và tầm nhìn chiến lược, miền Trung và Tây Nguyên đang dần khẳng định vị thế mới, không còn là "chiếc đòn gánh" nặng nhọc mà là trung tâm kiến tạo, kết nối Việt Nam với thế giới.
