Trong một diễn biến mới liên quan đến tuyến đường biển chiến lược, #Iran và #Oman đã công bố kế hoạch nghiên cứu phương án thu #phí dịch vụ hàng hải đối với các tàu thuyền đi qua #eo biển Hormuz. Tuyên bố chung được đưa ra vào ngày 23/6 sau cuộc gặp giữa Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi với Quốc vương Oman Haitham bin Tariq cùng Ngoại trưởng Badr Albusaidi tại thủ đô Muscat.
Chi tiết thỏa thuận
Theo tuyên bố chung, hai nước "nhấn mạnh chủ quyền với vùng lãnh hải của mình" và đồng ý duy trì đối thoại thông qua một nhóm công tác chung giữa hai Bộ Ngoại giao. Nhóm này sẽ hướng tới đạt được "thỏa thuận về việc quản lý hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz trong tương lai, các dịch vụ sẽ được cung cấp liên quan đến vấn đề này, cũng như chi phí đi kèm phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế". Điều này cho thấy Tehran và Muscat đang tìm cách hợp pháp hóa việc thu phí thông qua các thỏa thuận song phương, thay vì hành động đơn phương gây tranh cãi.
Phần hẹp nhất và quan trọng nhất của eo biển Hormuz đều nằm trong lãnh hải của Iran và Oman. Tuy nhiên, vì Hormuz kết nối hai vùng biển quốc tế lớn là vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nó được xếp vào loại "eo biển dùng cho hàng hải quốc tế". Điều này có nghĩa là theo luật pháp quốc tế, các tàu thuyền có quyền tự do đi qua mà không bị cản trở, và việc thu phí quá cảnh có thể bị coi là vi phạm. Do đó, Iran và Oman đang cố gắng xây dựng một cơ chế thu phí "dịch vụ" thay vì phí quá cảnh, nhằm tránh xung đột pháp lý.
Phản ứng của Mỹ và bối cảnh căng thẳng
Kế hoạch này đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ #Mỹ. Tổng thống Donald Trump từng dọa "thổi bay" Oman nếu nước này hợp tác với Iran kiểm soát eo biển, trong khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cảnh báo sẽ áp đặt trừng phạt. Tuy nhiên, sau khi Iran và Mỹ ký bản ghi nhớ vào ngày 17/6, căng thẳng đã dịu bớt. Theo thỏa thuận, Iran dỡ phong tỏa Hormuz - vốn bị đóng cửa từ cuối tháng 2 sau xung đột Mỹ-Israel với Iran - và đồng ý miễn phí 60 ngày theo quy định trong bản ghi nhớ.
Ngoại trưởng Oman, Badr Albusaidi, cho biết hai bên đã có "những cuộc thảo luận mang tính xây dựng" về bản ghi nhớ, đặc biệt là điều khoản liên quan đến eo biển Hormuz. Ông tái khẳng định cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế và đảm bảo lưu thông an toàn, không phí quá cảnh. Tuy nhiên, tuyên bố chung Iran-Oman lại đề cập đến "chi phí đi kèm" cho các dịch vụ hàng hải, cho thấy hai nước vẫn theo đuổi ý tưởng thu phí dưới hình thức khác.
Tầm quan trọng của eo biển Hormuz
Eo biển Hormuz là một trong những tuyến đường biển quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng toàn cầu đi qua. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng có thể gây ra biến động lớn trên thị trường năng lượng, ảnh hưởng đến giá dầu và an ninh năng lượng của nhiều quốc gia. Việc Iran và Oman tìm cách thu phí dịch vụ có thể làm tăng chi phí vận chuyển, tác động đến các nước nhập khẩu dầu lớn như Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản.
Động thái này cũng cho thấy sự thay đổi trong chiến lược của Iran: thay vì đe dọa phong tỏa, Tehran đang tìm cách kiếm lợi từ vị trí địa lý của mình thông qua các thỏa thuận hợp tác với Oman. Tuy nhiên, việc thuyết phục cộng đồng quốc tế chấp nhận một cơ chế thu phí mới sẽ là thách thức lớn, đặc biệt khi Mỹ và các đồng minh vẫn kiên quyết phản đối.
Trong bối cảnh đó, nhóm công tác chung giữa Iran và Oman dự kiến sẽ tiếp tục đàm phán trong những tháng tới, với sự tham gia của các quốc gia vùng Vịnh khác. Kết quả của các cuộc đàm phán này có thể định hình lại trật tự hàng hải tại khu vực Trung Đông, vốn đã rất phức tạp và nhạy cảm.
