Trong một tuyên bố gây chú ý ngày 21/6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định nước này sẽ không từ bỏ quyền làm giàu uranium, bất chấp những yêu cầu từ phía Mỹ. Ông Pezeshkian nói: "Mỹ yêu cầu Iran không chế tạo bom nguyên tử. Đây chẳng phải điều mới mẻ gì và chúng tôi cũng có thể tuyên bố bằng văn bản rằng Iran không có ý định chế tạo bom. Tuy nhiên, chúng tôi không từ bỏ quyền làm giàu uranium và phía bên kia sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận quyền này."
Bối cảnh đàm phán căng thẳng
Tuyên bố trên được đưa ra chỉ vài giờ trước khi các nhà đàm phán Iran và Mỹ dự kiến gặp nhau tại Thụy Sĩ để thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran. Phó tổng thống Mỹ JD Vance, người sẽ tham dự cuộc đối thoại, cho biết ưu tiên hàng đầu của ông là thiết lập cấu trúc đàm phán nhằm đạt tiến triển về vấn đề hạt nhân cũng như lệnh ngừng bắn ở #lebanon.
Sự kiện tại Thụy Sĩ được kỳ vọng sẽ mở màn cho giai đoạn thương lượng kéo dài 60 ngày, tập trung vào các vấn đề tồn đọng trong thỏa thuận ban đầu, đặc biệt là chương trình hạt nhân của Iran. Theo một quan chức Mỹ, văn kiện cuối cùng sẽ hướng tới chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran, bao gồm việc phá hủy kho uranium làm giàu cao. Tuy nhiên, quan chức cấp cao Iran khẳng định Tehran sẽ được phép pha loãng uranium làm giàu cao trong nước.
Iran đặt điều kiện tiên quyết
Iran ngày 21/6 cảnh báo sẽ không tham gia đàm phán nếu cuộc chiến tại Lebanon chưa chấm dứt. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei viết trên mạng xã hội X: "Nếu các điều khoản không được thực thi, đặc biệt là điều 1 (chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon), thì việc bước vào giai đoạn đàm phán cho thỏa thuận cuối cùng là không thể."
Trước đó, Iran hôm 20/6 thông báo đóng cửa #eo-bien-hormuz do Israel tiếp tục tấn công vào miền nam Lebanon, vi phạm thỏa thuận giữa Mỹ và Iran. Kể từ tối 20/6, không ghi nhận đợt không kích mới nhằm vào Lebanon. Theo ông Baqaei, "sự ngừng bắn mong manh đã được thiết lập".
Vấn đề tài sản bị phong tỏa
Bên cạnh vấn đề hạt nhân, Iran cũng thúc đẩy giải phóng tài sản bị phong tỏa. Ông Baqaei nhấn mạnh: "Vấn đề cho phép Iran tiếp cận tài sản bị đóng băng hoặc bị hạn chế, cũng như nội dung liên quan đến cấp giấy phép cần thiết cho hoạt động xuất khẩu dầu của Iran, cũng sẽ nằm trong chương trình nghị sự." Tehran chưa từng công bố giá trị tài sản bị phong tỏa, nhưng theo ước tính của truyền thông, con số này vượt 100 tỷ USD, phần lớn bị đóng băng từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979 lật đổ chế độ quân chủ do Mỹ hậu thuẫn tại Iran.
Triển vọng đàm phán
Cuộc gặp tại Thụy Sĩ diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân và vai trò của Iran trong các cuộc xung đột khu vực. Các bên trung gian Pakistan và Qatar cũng sẽ tham gia đối thoại. Theo ông Baqaei, "Cuộc gặp sẽ diễn ra theo hình thức tiếp xúc riêng với bên trung gian vào buổi sáng, sau đó là cuộc họp 4 bên vào buổi chiều, nghĩa là phái đoàn 4 nước sẽ cùng có mặt trong một căn phòng."
Giới phân tích cho rằng, việc Iran kiên quyết giữ quyền làm giàu uranium và đặt điều kiện về Lebanon cho thấy Tehran đang theo đuổi chiến lược cứng rắn nhằm tối đa hóa lợi thế đàm phán. Trong khi đó, Mỹ muốn đạt được một thỏa thuận toàn diện, bao gồm cả việc hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo và ảnh hưởng của Iran trong khu vực. Kết quả của cuộc đàm phán lần này sẽ có tác động lớn đến an ninh #trung-dong và thị trường năng lượng toàn cầu.
Bên cạnh đó, việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz – một trong những tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới – đã đẩy giá dầu thế giới tăng cao, ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu. Các nhà đầu tư đang theo dõi sát sao diễn biến tại #iran và #my để đánh giá rủi ro địa chính trị.
Tuyên bố của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian một lần nữa khẳng định lập trường kiên định của Tehran trong việc bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia. Giới quan sát cho rằng, cuộc đàm phán sắp tới sẽ là thử thách lớn đối với cả hai bên, khi Iran không muốn nhượng bộ về quyền làm giàu uranium, trong khi Mỹ muốn đảm bảo Iran không thể phát triển vũ khí hạt nhân. Kết quả của cuộc đàm phán này không chỉ quyết định tương lai của chương trình hạt nhân Iran mà còn ảnh hưởng đến cục diện chính trị #the-gioi.
