Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và thúc đẩy #chuyển đổi số quốc gia. Trong bối cảnh đó, hạ tầng năng lượng thông minh nổi lên như một nền tảng then chốt để hình thành các đô thị thế hệ mới – vừa thông minh, vừa xanh và bền vững. Nhiều chuyên gia cho rằng, đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và sự phát triển lâu dài của hệ thống đô thị Việt Nam.
Theo #KTS.TrầnNgọcChính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA), phát triển đô thị hiện đại cần dựa trên ba trụ cột: đô thị thông minh, đô thị xanh và đô thị phát thải carbon thấp. Trong đó, đô thị thông minh sử dụng các công nghệ số như #trítuệnhântạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) để nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng sống. Đối với năng lượng, mô hình này hướng tới quản lý tiêu thụ điện theo thời gian thực, vận hành lưới điện thông minh, tối ưu chiếu sáng công cộng và tích hợp #năng lượng tái tạo cùng hệ thống lưu trữ.
Đô thị xanh tập trung vào sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và tăng khả năng chống chịu biến đổi khí hậu thông qua các tiêu chí như mở rộng không gian xanh, phát triển công trình tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy giao thông xanh và kinh tế tuần hoàn. Mục tiêu cao nhất là xây dựng đô thị phát thải carbon thấp, giảm tối đa khí nhà kính từ các hoạt động kinh tế – xã hội bằng cách chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, điện hóa giao thông và mở rộng hệ sinh thái hấp thụ carbon.
Theo Nghị định 269/2025/NĐ-CP, hạ tầng năng lượng thông minh là hệ thống tích hợp giữa hạ tầng truyền thống với công nghệ số, bao gồm nguồn năng lượng thông minh, lưới điện thông minh, hệ thống đo đếm thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng, hệ thống quản lý năng lượng (EMS), trung tâm điều hành năng lượng thông minh, hạ tầng công nghệ số, hạ tầng giao thông điện và các công trình thông minh. Ông Chính nhấn mạnh: “Đô thị phát thải carbon thấp là mục tiêu cuối cùng, còn đô thị thông minh và #đô thị xanh là công cụ để hiện thực hóa mục tiêu đó”.
Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển năng lượng tái tạo, như đường bờ biển dài hơn 3.260 km và hàng nghìn hòn đảo, thuận lợi cho điện gió ngoài khơi. Điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp cũng là nguồn năng lượng phân tán tiềm năng. PGS-TS-KTS Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng hạ tầng năng lượng thông minh không còn là cấu phần kỹ thuật đơn thuần mà phải trở thành một lớp hạ tầng nền tảng trong quy hoạch đô thị, tương tự như giao thông, cấp thoát nước hay cây xanh.
Để hiện thực hóa tầm nhìn, các chuyên gia đề xuất một số giải pháp trọng tâm. Trước hết, cần hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn và công cụ đánh giá cho đô thị carbon thấp, công trình xanh và hạ tầng năng lượng thông minh. Tích hợp quy hoạch năng lượng với quy hoạch đô thị và vùng là bước đi quan trọng. Phát triển các nguồn năng lượng phân tán như điện mặt trời mái nhà, hệ thống lưu trữ và microgrid cũng cần được đẩy mạnh. Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu thụ năng lượng và phát thải khí nhà kính trong đô thị sẽ giúp quản lý hiệu quả. Ngoài ra, huy động nguồn lực xanh thông qua tín dụng xanh, trái phiếu xanh và hợp tác công – tư (PPP) là yếu tố then chốt.
Các chuyên gia cũng đề xuất thí điểm mô hình tại #HàNội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng và một số đô thị mới trước khi nhân rộng. Những mô hình như khu đô thị năng lượng dương, đô thị 15 phút hay đô thị bọt biển sẽ là bước đệm cho quá trình chuyển đổi. Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định hạ tầng năng lượng thông minh là thành phần cốt lõi của hạ tầng số quốc gia.
“Đầu tư phát triển hạ tầng năng lượng thông minh chính là đầu tư cho tương lai của đô thị, tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống đô thị Việt Nam”, Chủ tịch VUPDA nhận định. Với sự đồng lòng từ chính phủ, doanh nghiệp và người dân, Việt Nam hoàn toàn có thể hiện thực hóa mục tiêu xây dựng những đô thị thông minh, xanh và phát thải thấp trong tương lai gần.
Bài viết này đã đề cập đến các khía cạnh quan trọng của hạ tầng năng lượng thông minh, từ khái niệm, lợi ích đến các giải pháp cụ thể. Để biết thêm thông tin chi tiết, bạn có thể theo dõi các bài viết khác trên #chuyểnđổisố và #nănglượngtáitạo.
