GS.TS Thái Trà My, nữ giáo sư gốc Việt duy nhất đạt danh hiệu IEEE Fellow, đã có những chia sẻ sâu sắc về mối nguy hiểm tiềm ẩn của #AI tạo sinh trong cuộc phỏng vấn với VnExpress nhân dịp ra mắt cuốn sách đầu tiên bằng tiếng Việt về AI.
Theo bà, một trong những vấn đề nguy hiểm nhất hiện nay là các mô hình #AI tạo sinh được huấn luyện để tạo ra văn bản mạch lạc và giọng điệu vô cùng tự tin, trong khi thực tế đầu ra chỉ dựa trên xác suất thống kê giữa các từ ngữ, không dựa trên sự thật. Điều này khiến con người dễ bị đánh lừa, tự động tắt cơ chế phê bình và tư duy phản biện.
Bà #Thái Trà My hiện công tác tại Đại học Florida (Mỹ), đồng thời là Phó giám đốc viện Nelms và Tổng biên tập tạp chí ACM Computing Surveys - tạp chí có hệ số ảnh hưởng cao nhất về lý thuyết và phương pháp khoa học máy tính. Bà khởi đầu sự nghiệp nghiên cứu từ toán tối ưu, sau đó chuyển dần sang #AI khi nhận thấy các bài toán đều dẫn đến những nguyên lý toán học cơ bản.
Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của nền tảng khoa học cơ bản, đặc biệt là toán học và triết học, trong nghiên cứu AI. Toán học giúp phân biệt trực giác và sự thật, trong khi triết học buộc chúng ta đặt câu hỏi về tính đại diện và lợi ích của các mô hình. Bà dẫn chứng một trường hợp có thật: một tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ từng có mô hình quét hồ sơ ứng viên có xu hướng loại bỏ hồ sơ nữ do dữ liệu huấn luyện mất cân bằng.
Về vấn đề thiên kiến trong AI, bà cho rằng AI có thể phản chiếu, chuyển hóa và phóng đại những định kiến có sẵn trong dữ liệu. Thiên kiến còn ẩn nấp trong cách thiết kế hàm mục tiêu, cách mô hình tự tối ưu và những điều bị bỏ qua. Bà kể lại kinh nghiệm xây dựng khung chẩn đoán đa phương thức phát hiện sớm bệnh Alzheimer, và cảnh báo rằng nếu mô hình chỉ được huấn luyện trên dữ liệu của các nước phát triển, nó có thể bỏ qua dấu hiệu bệnh ở người lớn tuổi nông thôn Việt Nam.
Bà cũng đề cập đến hiện tượng ảo giác (hallucination) của #AI tạo sinh, khi mô hình tự bịa ra thông tin sai nhưng với giọng điệu tự tin. Điều này nguy hiểm vì con người có xu hướng tin vào những gì được trình bày trôi chảy. Bà khuyến khích mọi người duy trì khả năng phản biện, kiểm chứng thông tin và không ngừng đặt câu hỏi.
Để phát triển AI bền vững tại Việt Nam, bà cho rằng cần đầu tư mạnh vào nghiên cứu cơ bản, hạ tầng tính toán, dữ liệu chất lượng cao và cơ chế kết nối giữa trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp. Bà nhấn mạnh: "Một quốc gia mạnh về AI không chỉ sử dụng công nghệ tốt, mà có khả năng tạo ra công nghệ mới và giải quyết những bài toán thế giới chưa giải được."
Về thương mại hóa AI, bà cho rằng doanh nghiệp cần tập trung vào bài toán cụ thể của khách hàng, xây dựng dữ liệu chất lượng cao và tạo sản phẩm có khả năng mở rộng. Giá trị bền vững sẽ đến từ niềm tin (Trust) và tính nguyên bản (Authenticity). Bà cũng kêu gọi chính sách tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, như sandbox thử nghiệm, nhưng phải chú ý đến quyền riêng tư, minh bạch và an toàn dữ liệu.
Cuối cùng, bà đưa ra ba nguyên tắc cho người dùng AI: hiểu rõ công cụ và dữ liệu chia sẻ; không đưa thông tin nhạy cảm vào hệ thống chưa rõ cơ chế bảo mật; luôn kiểm chứng kết quả trước khi ra quyết định quan trọng. AI nên là trợ lý, không phải người ra quyết định cuối cùng.
Bài viết cũng đề cập đến các tin liên quan như #AI tấn công mạng và #Tin giả AI bủa vây World Cup 2026.
