Trong bối cảnh #mất-cân-bằng-giới-tính khi sinh vẫn là vấn đề nhức nhối, #Bộ Y tế vừa công bố dự thảo Thông tư hướng dẫn #chính sách khuyến khích, khen thưởng, hỗ trợ tập thể, cá nhân làm tốt công tác #dân số. Điểm nhấn đáng chú ý là đề xuất miễn, giảm #học phí, hỗ trợ bảo hiểm y tế và sữa học đường cho các gia đình sinh hai con một bề là gái, nuôi con khỏe, dạy con ngoan, học giỏi. Đây được xem là một trong những giải pháp thiết thực nhằm thay đổi tư duy "trọng nam khinh nữ" và kéo giảm tỷ số giới tính khi sinh vốn đang ở mức cao.
Theo dự thảo, các địa phương sẽ chủ động lựa chọn hình thức hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế, bao gồm miễn giảm học phí, hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh, hỗ trợ sữa học đường, giúp phụ nữ phát triển kinh tế, đồng thời tôn vinh các gia đình tiêu biểu. Trẻ em gái thuộc hộ nghèo, cận nghèo, vùng dân tộc thiểu số, miền núi, bãi ngang, ven biển, hải đảo và xã biên giới được ưu tiên đặc biệt. Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng đề xuất khen thưởng các xã có 100% thôn, tổ dân phố đưa nội dung không lựa chọn giới tính thai nhi vào hương ước, quy ước, cùng với các cơ sở y tế không vi phạm quy định cấm tiết lộ giới tính thai nhi.
Thực tế, nhiều địa phương đã triển khai các mô hình khuyến khích và bước đầu ghi nhận hiệu quả. Tây Ninh đưa tiêu chí kiểm soát #mất cân bằng giới tính vào hương ước, quy ước, khen thưởng 240 ấp năm 2023 và 208 ấp năm 2024 với tổng kinh phí hơn 1,3 tỷ đồng. Hưng Yên biểu dương hơn 100 gia đình sinh con gái chăm ngoan, học giỏi. Hải Phòng tuyên dương các gia đình sinh con gái thành đạt, mỗi gia đình 5 triệu đồng. Khánh Hòa và Sơn La lồng ghép nội dung này vào phong trào xây dựng gia đình hạnh phúc và các chương trình dân số hàng năm.
Tuy nhiên, kết quả điều tra biến động dân số cho thấy tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam vẫn ở mức báo động: 110,5 bé trai trên 100 bé gái năm 2009, tăng lên 111,5 năm 2019 và đạt 111,4 năm 2024, cao hơn hẳn mức cân bằng tự nhiên khoảng 106. Tình trạng lệch giới tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc, đặc biệt vùng đồng bằng sông Hồng, nơi nhiều địa phương ghi nhận tỷ số tới 118. Ngược lại, phần lớn tỉnh phía Nam duy trì mức gần cân bằng, dao động 105-108. Nếu xu hướng này kéo dài, Việt Nam có thể dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2034 và 1,8 triệu người vào năm 2059, gây ra nhiều hệ lụy xã hội như kết hôn muộn, sống độc thân suốt đời.
Bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó vụ trưởng Truyền thông - Giáo dục thuộc Tổng cục Dân số, phân tích: "Tâm lý chuộng con trai vẫn phổ biến, trong khi mức sinh đã giảm còn 1,91 con mỗi phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con. Khi mỗi gia đình chỉ sinh một hoặc hai con, nhu cầu lựa chọn giới tính thai nhi càng tăng. Quan niệm cần con trai nối dõi, thờ cúng tổ tiên cộng với việc dễ tiếp cận các kỹ thuật chẩn đoán giới tính trước sinh là nguyên nhân chính khiến mất cân bằng kéo dài." Để giảm lệch giới bền vững, ông cho rằng Việt Nam cần kiềng ba chân: khung pháp lý nghiêm minh, hệ thống giám sát y tế chặt chẽ và chiến dịch truyền thông đủ mạnh để xã hội thay đổi cách nhìn về giá trị của trẻ em gái.
Dự thảo cũng nhấn mạnh mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh về dưới 109 vào năm 2030, thông qua việc khen thưởng, hỗ trợ các gia đình sinh con gái không nhằm khuyến khích sinh con theo giới tính, mà hướng tới xóa bỏ định kiến "trọng nam khinh nữ", nâng cao vị thế trẻ em gái. Đây là một phần trong nhóm chính sách mới nhằm duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với quá trình già hóa. Bộ Y tế đang lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo trước khi ban hành chính thức.
Liên quan đến vấn đề này, #Bộ-Y-tế đã có nhiều văn bản chỉ đạo, trong đó Luật Dân số quy định bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi sẽ bị tước chứng chỉ hành nghề. Tuy nhiên, việc thực thi vẫn còn nhiều khó khăn do tâm lý e ngại và lợi nhuận từ các dịch vụ siêu âm, xét nghiệm máu. Các chuyên gia cho rằng cần có chế tài mạnh hơn và tăng cường giám sát tại các cơ sở y tế tư nhân.
Với đề xuất mới này, nhiều người hy vọng sẽ tạo ra sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của người dân về #bình đẳng giới. Chị Nguyễn Thị Lan (Hà Nội), mẹ của hai bé gái, chia sẻ: "Tôi rất ủng hộ chính sách này. Nó không chỉ giúp giảm gánh nặng tài chính cho gia đình mà còn khẳng định giá trị của con gái trong xã hội." Tuy nhiên, cũng có ý kiến lo ngại rằng chính sách có thể bị lợi dụng hoặc không đủ sức thay đổi tư duy lâu đời. Dù vậy, đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh #dân-số Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức.
Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của #giải-pháp-dân-số đồng bộ, bao gồm cả việc nâng cao đời sống kinh tế, giáo dục và y tế cho phụ nữ. Một xã hội mà phụ nữ được tôn trọng và có cơ hội phát triển sẽ tự khắc giảm bớt tư tưởng trọng nam. Chính sách miễn giảm học phí cho gia đình sinh hai con gái là một mảnh ghép trong bức tranh tổng thể đó, nhưng để đạt được mục tiêu, cần sự chung tay của cả cộng đồng và hệ thống chính trị.
Cuối cùng, cần lưu ý rằng dự thảo vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến, và các chính sách cụ thể có thể thay đổi trước khi ban hành. Tuy nhiên, tinh thần của nó là khuyến khích các gia đình sinh con gái và xóa bỏ định kiến giới. Đây là một tín hiệu đáng mừng cho #bình-đẳng-giới và tương lai của xã hội Việt Nam.
