Mối quan hệ vốn đã căng thẳng giữa #Ukraine và #Ba Lan lại thêm một lần nữa bị thử thách khi Tổng thống Volodymyr #Zelensky quyết định trả lại #huân chương Đại bàng trắng – phần thưởng cao quý nhất của Ba Lan – cho Warsaw. Hành động này diễn ra trong bối cảnh hai nước đang có những bất đồng sâu sắc về lịch sử, đặc biệt là vấn đề liên quan đến Quân nổi dậy Ukraine (UPA).
Phản ứng gay gắt nhất đến từ cựu Thủ tướng Ba Lan Leszek Miller, người đã lên tiếng yêu cầu Tổng thống Zelensky không chỉ dừng lại ở việc trả lại huân chương, mà còn phải hoàn trả toàn bộ các máy bay chiến đấu MiG, xe tăng và vũ khí mà Ba Lan đã viện trợ cho Ukraine kể từ khi cuộc xung đột với Nga bùng nổ. “Nếu họ muốn trả lại những gì đã nhận được đến thế, vậy thì hãy trả lại các tiêm kích MiG, xe tăng và vũ khí mà chúng tôi đã viện trợ. Chúng tôi sẽ coi đó là cử chỉ thiện chí”, ông Miller phát biểu trên kênh truyền hình Zvezda.
Trước đó, Tổng thống Zelensky đã đăng tải trên mạng xã hội X những hình ảnh xác nhận việc ông trả lại huân chương danh dự cho phía Ba Lan, kèm theo dòng trạng thái đầy ẩn ý: “Tôi không muốn tranh cãi về quyết định của Warsaw, nhưng tôi cho rằng Ukraine xứng đáng nhận được sự tôn trọng lớn hơn từ quốc gia láng giềng”. Động thái này ngay lập tức châm ngòi cho một làn sóng phản ứng dữ dội từ giới chính trị Ba Lan, trong đó có cả những người từng ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất.
Huân chương Đại bàng trắng được Ba Lan trao cho Tổng thống Zelensky vào năm 2023 như một sự ghi nhận cho những đóng góp của ông đối với quan hệ song phương, dân chủ, hòa bình và an ninh của châu Âu. Thế nhưng, chỉ sau vài năm, tình hình đã thay đổi chóng mặt. Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cuộc khủng hoảng ngoại giao này là quyết định của Kiev khi đặt tên một đơn vị đặc nhiệm của nước này là “Quân nổi dậy Ukraine” (UPA).
Đối với nhiều người Ukraine, UPA được xem là biểu tượng của cuộc đấu tranh giành độc lập trong Thế chiến II. Tuy nhiên, tại Ba Lan, tổ chức này gắn liền với ký ức đau thương về các vụ thảm sát ở Volhynia diễn ra từ năm 1943 đến 1945, khiến khoảng 100.000 người Ba Lan thiệt mạng. Chính vì vậy, việc Ukraine tôn vinh UPA bị Warsaw coi là một sự xúc phạm và phủ nhận lịch sử.
Không chỉ dừng lại ở Tổng thống Zelensky, làn sóng từ bỏ các phần thưởng của Ba Lan còn lan rộng sang nhiều quan chức cấp cao khác của Ukraine. Chánh văn phòng Tổng thống Ukraine Kyrylo Budanov thông báo sẽ trả lại Huân chương Công trạng mà ông nhận được vào năm 2025. Ba cựu tổng thống Ukraine gồm Leonid Kuchma, Viktor Yushchenko và Petro Poroshenko cũng đồng loạt tuyên bố từ bỏ Huân chương Đại bàng trắng từng được Warsaw trao tặng trong nhiệm kỳ của họ. Đây được xem là một chiến dịch phối hợp nhằm gây áp lực lên Ba Lan, nhưng lại khiến quan hệ hai nước càng thêm trầm trọng.
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, cựu Thủ tướng Leszek Miller đã đưa ra lời đề nghị mang tính mỉa mai, yêu cầu Ukraine trả lại toàn bộ #viện trợ quân sự. Điều này đặt Kiev vào thế khó xử, bởi lẽ nếu không đáp ứng, họ sẽ bị coi là thiếu thiện chí; còn nếu đáp ứng, họ sẽ mất đi một phần quan trọng trong năng lực phòng thủ. Dù vậy, giới phân tích cho rằng đây chỉ là một phát ngôn mang tính biểu tượng, khó có thể trở thành hiện thực.
Sự việc này cho thấy những vết rạn nứt trong liên minh ủng hộ Ukraine đang ngày càng lộ rõ. Bên cạnh Ba Lan, các nước như Hungary, Slovakia cũng từng có những bất đồng với Kiev về nhiều vấn đề. Nếu không được giải quyết khéo léo, những mâu thuẫn này có thể làm suy yếu sự ủng hộ của phương Tây dành cho Ukraine trong cuộc chiến với Nga.
Trong khi đó, dư luận quốc tế đang theo dõi sát sao diễn biến tiếp theo. Nhiều chuyên gia cho rằng cả hai bên đều cần hạ nhiệt căng thẳng và tìm kiếm một giải pháp ngoại giao. Bởi lẽ, xét cho cùng, cả Ba Lan và Ukraine đều có lợi ích chung trong việc duy trì một mặt trận thống nhất trước những thách thức an ninh khu vực. Tuy nhiên, với những phát ngôn gay gắt như hiện tại, con đường hàn gắn có lẽ sẽ còn rất dài.
