Ngày 2/7, tại Trung tâm Hành hương Tắc Sậy (tỉnh Cà Mau) sẽ diễn ra #Lễ tuyên phong Chân phước cho linh mục Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp. Đức Hồng y Luis Antonio Gokim Tagle, Tổng trưởng Phân Bộ Khởi đầu Loan báo Tin Mừng của Tòa thánh Vatican, với tư cách đặc sứ của Giáo hoàng, sẽ chủ sự buổi lễ. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt với cộng đồng #Công giáo Việt Nam, mở ra chương mới trong quan hệ song phương.
Nhân dịp này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Tiến Trọng, Phó Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) về mối quan hệ giữa Việt Nam và Tòa thánh Vatican. Ông Trọng nhấn mạnh: “Điều đáng chú ý nhất không chỉ nằm ở một thỏa thuận cụ thể, mà ở quá trình từng bước xây dựng lòng tin thông qua đối thoại thường xuyên, trao đổi thẳng thắn và tôn trọng lẫn nhau.”
Nhìn lại lịch sử, từ năm 1990 đến 2008, hai bên đã tổ chức 17 lần họp về hoạt động liên quan đến Công giáo. Giai đoạn này, Ban Tôn giáo Chính phủ là cơ quan chủ trì tiếp và làm việc với đại diện Tòa thánh do Thứ trưởng Ngoại giao làm Trưởng đoàn. Bước ngoặt đến vào năm 2009 khi Việt Nam và Vatican thành lập Tổ công tác hỗn hợp, tổ chức cuộc họp đầu tiên vào tháng 2/2009. Tính đến tháng 9/2025, đã có 12 cuộc đàm phán cấp cao giữa hai bên.
Trong thời gian này, năm 2011, Việt Nam chấp thuận đề nghị bổ nhiệm Tổng Giám mục Leopoldo Girelli làm Sứ thần Tòa thánh tại Singapore, kiêm Đặc phái viên không thường trú tại Việt Nam. Đến ngày 13/9/2017, ông được bổ nhiệm làm Sứ thần Tòa thánh tại Israel, kiêm Khâm sứ tại Jerusalem và Palestine. Tháng 8/2018, Tổng giám mục Marek Zalewski thay thế vị trí Đặc phái viên không thường trú. Ngày 27/7/2023, hai bên nhất trí thông qua Quy chế Đại diện thường trú của Vatican tại Việt Nam. Đến ngày 23/12/2023, Giáo hoàng Phanxicô bổ nhiệm Tổng giám mục Marek Zalewski làm Đại diện thường trú đầu tiên, đặt Văn phòng tại Khách sạn PAN Pacific, Hà Nội.
Ông Nguyễn Tiến Trọng khẳng định: “Việc nâng cấp quan hệ thông qua Quy chế hoạt động của Đại diện Thường trú và Văn phòng Đại diện Thường trú cho thấy quá trình đàm phán, trao đổi của hai bên qua 12 cuộc họp và các cuộc gặp cấp cao thể hiện sự nỗ lực, thiện chí đối thoại, tôn trọng và hiểu biết lẫn nhau.” Điều này cũng thể hiện chính sách nhất quán của Việt Nam: tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ, đóng góp cho hòa bình, hợp tác và phát triển. Quan hệ này đáp ứng mong muốn của chức sắc, giáo dân Công giáo, tăng cường hiểu biết giữa Việt Nam và cộng đồng Công giáo toàn cầu, cũng như sự đồng thuận của Tòa thánh với những vấn đề Việt Nam quan tâm.
Không chỉ dừng lại ở ngoại giao nhà nước, quan hệ Việt Nam - Vatican còn là kênh #đối ngoại nhân dân thông qua tôn giáo. Ông Trọng cho biết: “Đảng và Nhà nước luôn coi trọng quan hệ với Vatican, xác định đồng bào Công giáo là một bộ phận của khối đại đoàn kết dân tộc.” Các hoạt động quốc tế của Công giáo Việt Nam như tham gia Thượng Hội đồng Giám mục thế giới, Ad Limina, Hội nghị Hội đồng Giám mục Á châu, Đại hội giới trẻ Công giáo thế giới... đã chuyển tải thông điệp về chính sách tự do tôn giáo, giới thiệu bản sắc văn hóa Việt Nam, góp phần giữ gìn tiếng Việt. Nhiều chức sắc, người Công giáo Việt Nam ở nước ngoài được tạo điều kiện về thăm quê hương, tham gia hoạt động tôn giáo, thậm chí xin nhập quốc tịch để cống hiến.
Về tác động đến đời sống tôn giáo trong nước, ông Trọng nhấn mạnh chủ trương phát huy vai trò của các tôn giáo, trong đó có Công giáo, trong khối đại đoàn kết dân tộc. Nhà nước tạo điều kiện cho đồng bào sống “tốt đời, đẹp đạo”, tham gia phong trào thi đua yêu nước. Các lĩnh vực y tế, giáo dục, an sinh xã hội được khuyến khích phát huy nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân Công giáo. Thực tế cho thấy, cộng đồng Công giáo đã đóng góp tích cực vào xây dựng nông thôn mới, bảo vệ an ninh trật tự, môi trường, phòng chống tệ nạn xã hội. Hình ảnh đẹp của Giáo hội Công giáo Việt Nam trong lòng dân tộc ngày càng được khẳng định.
Ông Trọng kết luận: “Việc nâng cấp quan hệ với Tòa thánh Vatican thể hiện đường lối đối ngoại đúng đắn, sự ghi nhận thiện chí của Tòa thánh, đồng thời động viên chức sắc, người theo Công giáo tin tưởng vào chủ trương của Đảng, Nhà nước, tạo thuận lợi cho hoạt động tôn giáo tuân thủ pháp luật, đồng hành cùng chính quyền trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.”
Sự kiện lễ tuyên phong Chân phước sắp tới không chỉ là niềm vui của giáo dân mà còn là minh chứng cho mối quan hệ ngày càng bền chặt giữa #Việt Nam Vatican. Với những bước tiến vững chắc, hai bên đang cùng nhau xây dựng nền tảng cho quan hệ lâu dài, dựa trên sự tin cậy và tôn trọng lẫn nhau. Có thể nói, chưa bao giờ quan hệ Việt Nam - Vatican lại có nhiều chuyển biến tích cực như hiện nay, mở ra triển vọng hợp tác sâu rộng hơn trong tương lai.
Để chuẩn bị cho lễ tuyên phong, tỉnh Cà Mau đã rà soát 146 cơ sở lưu trú với hơn 4.600 phòng, đồng thời thống kê thêm hơn 300 nhà nghỉ, khách sạn tại khu vực Cà Mau, Bạc Liêu và phường Giá Rai. Ngày 30/6, tại nhà thờ Tắc Sậy, các họ đạo trong giáo phận đã thực hiện Tuần cửu nhật cầu nguyện, hướng về sự kiện trọng đại. Sự chuẩn bị chu đáo này thể hiện tinh thần trách nhiệm và lòng hiếu khách của người dân địa phương, góp phần vào thành công chung của buổi lễ.
Nhìn chung, quan hệ Việt Nam - Vatican đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất từ trước đến nay. Những nỗ lực không ngừng của cả hai bên, từ các cuộc đàm phán kéo dài đến những chuyến thăm cấp cao, đã tạo dựng niềm tin vững chắc. #Quan hệ song phương không chỉ dừng lại ở ngoại giao mà còn lan tỏa sâu rộng trong đời sống tôn giáo, văn hóa và xã hội. Đây thực sự là nền tảng vững chắc cho một tương lai hợp tác lâu dài, hòa bình và thịnh vượng giữa Việt Nam và Tòa thánh Vatican.
