Trên những cánh đồng xã #Ái Tử, tỉnh Quảng Trị, bà con nông dân đã hoàn thành gieo sạ vụ hè-thu trong không khí khẩn trương nhưng đầy chủ động. Những năm gần đây, biến đổi khí hậu khiến nguồn nước trở nên khan hiếm, đặc biệt vào mùa khô, đòi hỏi người dân phải thay đổi tập quán canh tác, hướng đến sản xuất bền vững.
Nỗ lực giữ nước từ đầu vụ
Ngay từ khi bắt đầu vụ hè-thu, nông dân nơi đây đã triển khai nhiều biện pháp tích cực để bảo vệ nguồn nước. Ông Đỗ Khắc Thứ, một nông dân ở thôn Bích Khê, chia sẻ: "Chúng tôi thực hiện tưới tiêu nghiêm túc theo thông báo của hợp tác xã, tranh thủ sáng sớm và chiều tối để be bờ, đưa nước vào ruộng kịp thời, tránh tình trạng khô hạn". Việc đắp bờ giữ nước, làm sạch kênh mương không chỉ giúp tiết kiệm nước mà còn hạn chế thất thoát do bốc hơi và thấm.
Vụ hè-thu năm nay, xã #Ái Tử gieo cấy hơn 750ha, tập trung vào các giống lúa ngắn ngày và cực ngắn từ 85-90 ngày như Khang Dân 18, Hà Phát 3, VNR20. Diện tích lúa chất lượng cao chiếm trên 80%, cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ trong cơ cấu cây trồng nhằm thích ứng với điều kiện nước tưới hạn chế. Địa phương đã gieo trà đầu từ ngày 15/5 và dự kiến hoàn thành trước ngày 30/5, đảm bảo khung thời vụ tốt nhất.
Vai trò của hợp tác xã trong quản lý nước
HTX sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Bích Khê đóng vai trò then chốt trong việc điều phối nước tưới. Đơn vị này quản lý 38,5ha lúa chịu hạn ngắn ngày như HG244, Bắc Thịnh. Ông Trương Đình Hùng, Giám đốc HTX, cho biết: "Chúng tôi vận động bà con vệ sinh đồng ruộng, giữ nước kỹ. Nhờ Xí nghiệp Thủy nông Gio Cam Hà phân phối nước luân phiên, kênh mương vẫn lưu trữ tốt nguồn nước, giúp kết thúc gieo sạ trước ngày 25/5 để tránh mưa lũ cuối vụ".
Nguồn nước của xã #Ái Tử phụ thuộc lớn vào hồ chứa Ái Tử (dung tích 15,27 triệu m³) và hệ thống thủy lợi Nam Thạch Hãn. Sau đợt xả nước đầu vụ, dung tích hồ còn 61%, đủ cho 5 đợt tưới luân phiên từ nay đến cuối vụ. Tuy nhiên, áp lực lên công trình này rất lớn khi phải thực hiện nhiệm vụ kép: vừa cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, vừa cung cấp nước sinh hoạt cho người dân.
Giải pháp đồng bộ từ xí nghiệp thủy nông
Xí nghiệp Thủy nông Gio Cam Hà quản lý hệ thống thủy lợi tưới tiêu cho 9 xã, phường với tổng diện tích 4.510ha, bao gồm 9 hồ chứa. Theo dự báo, vụ hè-thu năm 2026 có khả năng hạn hán diện rộng do tác động của hiện tượng El Nino. Trước tình hình đó, đơn vị đã xây dựng phương án chống hạn với nhiều giải pháp đồng bộ.
Về giải pháp phi công trình, xí nghiệp vận động người dân be bờ, đắp đập giữ nước tại ruộng để hạn chế thất thoát dòng chảy; điều tiết nước khoa học trên kênh cấp 1 và cấp 2, đảm bảo nước dẫn tới cuối kênh, vùng sâu vùng xa. Về giải pháp công trình, xí nghiệp lên phương án đắp chặn các kênh tiêu trên sông suối nhằm giữ ngọt, tạo nguồn; sẵn sàng huy động máy bơm lưu động và máy bơm của người dân để tiếp nước cho vùng có nguy cơ khô hạn cục bộ.
Ông Trương Văn Hùng, Giám đốc Xí nghiệp Thủy nông Gio Cam Hà, nhấn mạnh: "Đối với hồ Ái Tử, chúng tôi phải giải quyết hài hòa hai bài toán: vừa điều tiết nước cân bằng giữa vùng Ái Tử và Nam Đông Hà, vừa phải xả nước tạo nguồn cho các hói tiêu để bơm lên; đồng thời cấp nước cho sông Vĩnh Phước phục vụ trạm bơm Tân Lương cung cấp nước sinh hoạt cho người dân". Đơn vị đang phối hợp chặt chẽ với các HTX để tưới luân phiên nghiêm ngặt, tập trung xả nước đúng thời điểm.
Hy vọng vào một vụ mùa bội thu
Nhờ chọn giống kỹ, gieo sạ đúng lịch của chính quyền và các hợp tác xã, kết hợp với cách chia nước hợp lý của Xí nghiệp Thủy nông Gio Cam Hà, ruộng đồng đang có đủ nước tưới để cây lúa phát triển tốt, hứa hẹn một vụ hè-thu đạt năng suất cao. Tuy nhiên, ông Trương Văn Hùng cũng cảnh báo: "Hạn hán cục bộ tại vùng sâu, cuối kênh vẫn có thể xảy ra. Do đó, chúng tôi mong muốn chính quyền địa phương và các HTX phối hợp chặt chẽ với xí nghiệp để chống hạn và quản lý nghiêm túc công trình".
Các địa phương cần hỗ trợ bảo vệ công trình, giải phóng các vị trí vi phạm hành lang kênh mương để khơi thông dòng chảy. Trường hợp hạn hán gay gắt kéo dài, xí nghiệp sẽ tổ chức điều chỉnh lịch tưới, kéo dài thời gian nghỉ tưới hợp lý để vừa bảo vệ cây trồng, vừa giữ đủ nước đến cuối vụ. Với sự chủ động và tinh thần trách nhiệm của người nông dân cùng các đơn vị quản lý, vụ hè-thu năm nay hứa hẹn sẽ vượt qua thách thức về nguồn nước, mang lại một mùa vàng bội thu cho vùng đất #Ái Tử.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật trong canh tác, như sử dụng giống lúa chịu hạn, kỹ thuật tưới tiết kiệm, cũng góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nước. Các #hợp tác xã đóng vai trò cầu nối quan trọng, giúp nông dân tiếp cận thông tin và kỹ thuật mới. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và xí nghiệp thủy nông là chìa khóa để đảm bảo an ninh lương thực trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.
Vụ hè-thu không chỉ là thời vụ sản xuất chính mà còn là bài kiểm tra khả năng thích ứng của ngành nông nghiệp trước những thách thức về nguồn nước. Với những nỗ lực không ngừng, #nông dân Ái Tử đang chứng minh rằng, sự chủ động và đoàn kết có thể vượt qua mọi khó khăn, mang lại cuộc sống ấm no cho cộng đồng.
