Trong một động thái được kỳ vọng sẽ thúc đẩy môi trường đầu tư và đổi mới sáng tạo, #Bộ_Chính_trị vừa ban hành kết luận yêu cầu giảm hình phạt tù đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực #kinh tế và #công nghệ, đồng thời tăng cường các chế tài xử lý kinh tế. Quyết định này được đưa ra nhằm khuyến khích nguồn lực đầu tư vào sản xuất, kinh doanh, đặc biệt trong bối cảnh #chuyển_đổi_số và #kinh_tế_số đang trở thành động lực tăng trưởng chính.
Ngày 22/6, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú thay mặt #Bộ Chính trị ký ban hành kết luận về việc tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới. Văn bản nêu rõ: "Sửa đổi #chính sách hình sự lĩnh vực kinh tế, công nghệ theo hướng giảm hình phạt tù, tăng chế tài xử lý kinh tế, khuyến khích nguồn lực đầu tư vào kinh tế."
Điểm đáng chú ý là Bộ Chính trị đồng thời yêu cầu nghiên cứu áp dụng chính sách hình sự và chế tài nghiêm khắc hơn đối với các loại tội phạm về môi trường, an toàn thực phẩm, xâm hại sức khỏe cộng đồng. Như vậy, định hướng này không phải là nới lỏng toàn diện, mà có phân hóa rõ rệt: giảm nhẹ cho các vi phạm kinh tế - công nghệ không có động cơ vụ lợi, nhưng siết chặt với các hành vi gây hại trực tiếp đến sức khỏe và môi trường.
Kết luận cũng giao các cơ quan chức năng sớm xây dựng và triển khai chương trình mục tiêu quốc gia phòng chống tội phạm giai đoạn 2026-2035. Trọng tâm là thực hiện đồng bộ các giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở; giải quyết căn cơ nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm. Đặc biệt, công tác thi hành án phạt tù, giáo dục, cải tạo phạm nhân cần đổi mới theo hướng hiệu quả hơn, chú trọng đào tạo nghề, tạo việc làm, hỗ trợ vốn cho người sau cai nghiện và người chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng.
Một yêu cầu quan trọng khác là tổng rà soát các tổ chức, đường dây, băng nhóm, điểm, tụ điểm phức tạp về tội phạm để triệt phá tận gốc. Đồng thời, kiểm soát hiệu quả các lĩnh vực then chốt, trọng yếu, tiềm ẩn nguy cơ cao phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tư duy phòng chống tội phạm cần chuyển mạnh từ ứng phó, xử lý sang phòng ngừa, quản trị rủi ro, kết hợp chặt chẽ với đấu tranh quyết liệt, xử lý nghiêm minh mọi hành vi phạm tội.
Kết luận nhấn mạnh: "Điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án chuyên nghiệp, hiện đại, nghiêm minh, không để oan sai, không để lọt tội phạm, không làm cản trở sự phát triển, hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh." Điều này cho thấy sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa yêu cầu xử lý nghiêm và bảo vệ môi trường đầu tư, kinh doanh.
Trước đó, vào tháng 3/2023, ông Lê Minh Trí (khi đó là Viện trưởng VKSND Tối cao) từng đề nghị #giảm phạt tù, tăng phạt tiền để xử lý nghiêm người đứng đầu nhưng nhân văn với người vi phạm không có mục đích vụ lợi. Quan điểm này nay đã được thể chế hóa ở cấp cao nhất.
Nghị quyết 04 của Trung ương ngày 1/4 về tăng cường lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới cũng nêu rõ: xử lý sai phạm theo hướng nghiêm minh, kịp thời nhưng nhân văn, thuyết phục; xem xét bối cảnh lịch sử cụ thể; lấy hiệu quả chính trị, kinh tế, xã hội, lợi ích quốc gia - dân tộc làm căn cứ. Đồng thời ưu tiên thu hồi tài sản, khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả và bảo vệ người đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.
Đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và #chuyển đổi số, Nghị quyết xác định đây là động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới nhưng tiềm ẩn rủi ro cao. Do đó, định hướng loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro khách quan vì lợi ích chung, đồng thời xem xét giảm trách nhiệm đối với các sai phạm không có động cơ vụ lợi và đã khắc phục hậu quả. Nguyên tắc xử lý sai phạm được quy định theo mức độ, ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính và tổ chức. Trong trường hợp phải xử lý hình sự, người vi phạm được phép khắc phục hậu quả kinh tế trước trong thời hạn cụ thể, và đây là căn cứ quan trọng để xem xét bước xử lý tiếp theo.
Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường pháp lý thông thoáng hơn, khuyến khích các doanh nghiệp và nhà đầu tư mạnh dạn đổi mới, sáng tạo, đồng thời vẫn đảm bảo tính răn đe và công bằng xã hội. Đây cũng là bước đi phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế, khi nhiều quốc gia đã áp dụng chính sách hình sự linh hoạt cho các lĩnh vực kinh tế và công nghệ nhằm thúc đẩy tăng trưởng.
Với tinh thần đó, giới chuyên gia cho rằng, #chính_sách_hình_sự mới sẽ góp phần giảm áp lực cho cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện cho các nhà khoa học, kỹ sư công nghệ yên tâm cống hiến. Tuy nhiên, để tránh lạm dụng, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ và quy định rõ ràng về tiêu chí "không vụ lợi" và "khắc phục hậu quả".
Nhìn chung, đây là một quyết sách mang tính đột phá, thể hiện tầm nhìn dài hạn của Đảng và Nhà nước trong việc thích ứng với nền #kinh tế số, đồng thời vẫn giữ vững kỷ cương xã hội. Các bộ, ngành liên quan đang khẩn trương xây dựng các văn bản hướng dẫn cụ thể để đưa chủ trương vào cuộc sống.
Vũ Tuân
